ટ્રીપેનોસોમિઓસિસ (સર્રા)

પશુઓમાં લોહીના પ્રજીવથી થતો રોગ - ટ્રીપેનોસોમિઓસિસ (સર્રા) આ રોગ લગભગ બઘા જ પશુઓ માં જોવા મળતો એક ગં ભીર સં ક્રામક રોગ છે જે ટ્રીપેનોસોમા ઇવા ન્સી નામના પ્રજીવને લીઘે થાય છે. આ રોગને ચકરીનો રોગ , ડાંસ માખીનો રોગ , વગેરે જેવા ઉપનામે પણ ઓળખવા માં આવે છે. જે ટેબેનસ નામની તબેલા ઘોડા માખથી ફેલાય છે તેમજ સ્ટોમોક્સિસ , લાયપેરોસીયા અથવા હિમેટોપોટા પ્રજાતિની માખીઓના કરડવાથી ફેલાવો થાય છે. આ માખીઓ એક પશુ માં થી બીજા પશુ માં આ રોગનો ફેલાવો કરે છે.

આ રોગ ગરમ અને ભેજ વાળા વિસ્તાર માં વઘુ જોવા મળે છે. આથી જ આ રોગ ખાસ કરીને ઓગસ્ટ થી સપ્ટેમ્બર માસ માં સૌથી વઘુ જોવા મળે છે. પરંતુ છુટો છવાયો તો આ રોગ આખા વર્ષ દરમિયાન જોવા મળે છે.

આપણા દેશ માં આ રોગ બઘાજ પાલ તું અને જંગલી પ્રાણીઓ માં જોવા મળે છે. ઘોડા અને કુતરા જેવા પ્રાણીઓ માં આ રોગ એકએક જ થાય છે જે માં મોટા પ્રમાણ માં પશુઓ નાં મૃત્યું થાય છે. ઉંટ તેમજ હાથી જેવા પ્રાણીઓ માં પણ લાં બા સમય થી આ રોગ થાય છે. ઉંટ વર્ગના પ્રાણી માં આ રોગ સતત ત્રણ વર્ષ સુઘી જોવા મળે છે આથી જ આ રોગને “ તી-બરસા (ત્રીવર્ષીય રોગ) ” તરીકે પણ ઓળખાય છે. ગાય અને ભેંસ વર્ગના પશુઓ માં આ રોગ એ ટલો બઘો ગંભી ર નથી પણ ક્યારેક તેના ઘાતક પરીણામો પણ જોવા મળે છે. આ રોગ સૌ પ્રથમ ઉંટ વર્ગના પ્રાણી ઓમાં જોવા મળેલ જે ‘ ગ્રીફથ. ઇવાન્સ ’ નામના વૈજ્ઞાનિકે સ.ન ૧૯૧૮મા માલુમ કરેલ.

આ રોગ ટેબેનસ , જે માં રોગીને પાંડુરોગ , ઉગ્ર તાવ , શારીરીક રૂપથી ખૂબ જ કમજોર થઇ જાય છે. સ ર્ રા નો મતલબ છે કે સડે લું એટલે કે આ રોગ માં પશુ દુર્બળ અને થાકી જાય છે

રોગના ચિહ્નો

આ રોગના ચિહ્નો ગાય- ભેંસ વર્ગના પશુ માં ૧ થી ૨ અઠવાડિયા થી લઇને ૬ અઠવાડિયાના સમય સુઘી જોવા મળે છે.

· આ રોગના પ્રજીવો રોગી પશુ નાં લોહી માં હોવા છ તાં ખાસ ધ્યાન માં આવે તેવા ચિહ્નો જોવા મળતા નથી પ રં તુ ક્યારેક એકાએક પ્રકોપથી પશુ નું મૃત્યું પણ થઇ જાય છે.

· સામાન્ય રીતે પશુ સુસ્ત અને કમજોર થઇ જાય છે. તેમજ સામાન્ય તાવ , પાંડુરોગ , લાળ પડવી , દાંત નું ઘસ વું , વા રં વાર પશુ નું મળ- મુત્ર કર વું વગેરે જેવા ચિહ્નો જોવા મળે છે.

· મોટાભાગે પશુઓ માં ચેતા તં ત્રના ચિહ્નોનો પાછળના તબકકા માં જોવા મળે છે.

· પશુ લડખડાઇને ચાલે છે , ગોળ ગોળ ફરે છે , અને તેનુ મોં પેટ તરફ કરીને બેસે છે.

· ગાય અને ભેંસના વાછરડામા ચિહ્નો એક જેવા જ હોય છે. પેટના નીચેના ભાગમા પાણી ભરાવાથી સોજો થઇ જાય છે. તેમજ ગાભણ પશુ તરવાઇ પણ જાય છે.

· આ રોગથી અસર પામેલા પશુનુ સમયાંતરે ઉત્પાદન ક્ષમતા પણ ઘટી જાય છે.

· તેમજ રોગના અ તિ ઉગ્ર પ્રકાર નાં સ્વરૂપ માં પશુને એકાએક તાવ આવી જાય છે (૧૦૫.૦ ° ફે). આંખો અને જીભ સુજીને લાલ થઇ જાય છે અને લગભગ ૫ દિવસને અંદર જ બીમાર પશુ નું મૃત્યું થઇ જાય છે.

રોગનુ નિદાન-

· રોગના બાહ્ય ચિહ્નો પરથી

· પશુ નાં લોહીના નમુના નું લેબોરેટરી માં ટેસ્ટ કરવાથી , પોઝીટીવ નમુના ઓમાં લોહી માં ટ્રીપેનોસોમા પ્રજીવ જોવા મળે છે.

· તેમજ કેટલાક સિરોલોજીકલ ટેસ્ટ કરવાથી.

સારવાર-

· આ રોગ થી પીડા તાં પશુને કયુનાપાયરેમાઇડ સલ્ફેટ , કયુનાપાયરેમાઇડ પ્રોસાલ્ટ અગાઉથી જ આપ વું જોઇએ. જેથી રોગ થતો અટકાવી શકાય છે. તેમજ બેરેનિલ પણ અપાવ વું જોઇએ.

અટકાવ

· રોગથી સપડાયેલા પશુને અલગ બાંઘી તેના રહેઠાણની જગ્યાએ માખીઓ નાં નાશ કરતી દવાનો છંટકાવ કરવો જોઇએ.( મલથીયોન ૦.૫ %)

· પશુ રહેઠાણની જ્ગ્યા સાફ હોવી જોઇએ તેમજ મળ-મુત્રનો તુરંત જ નિકાલ થાય તેવી વ્યવસ્થા કરવી જોઇએ.

· સમય પર રોગી પશુ નું લોહી ના નમુનાનું પરીક્ષણ કરાવ વું જે પશુ રોગથી પીડા તું હોય તવા પશુને તાત્કાલીક જ યોગ્ય પશુ સારવાર કરવી જોઇએ.

· જે વિસ્તાર માં આ રોગ થવાની સં ભાવના વઘુ હોય તે વિસ્તાર માં વરસાદના દિવસો માં બચાવ હેતુથી એંટ્રીસાઇડ પ્રો સો લ્ટના ઇ ન્જેં કશન પશુ ડૉક્ટર પાસે આપવ વાં જોઇએ.

આ રોગ લગભગ બઘા જ પશુઓ માં જોવા મળતો એક ગં ભીર સં ક્રામક રોગ છે જે આ રોગ લગભગ બઘા જ પશુઓ માં જોવા મળતો એક ગં ભીર સં ક્રામક રોગ છે જે ટ્રીપેનોસોમા ઇવા ન્સી નામના પ્રજીવને લીઘે થાય છે. આ રોગને ચકરીનો રોગ , ડાંસ માખીનો રોગ , વગેરે જેવા ઉપનામે પણ ઓળખવા માં આવે છે. જે ટેબેનસ નામની તબેલા ઘોડા માખથી ફેલાય છે તેમજ સ્ટોમોક્સિસ , લાયપેરોસીયા અથવા હિમેટોપોટા પ્રજાતિની માખીઓના કરડવાથી ફેલાવો થાય છે. આ માખીઓ એક પશુ માં થી બીજા પશુ માં આ રોગનો ફેલાવો કરે છે.

આ રોગ ગરમ અને ભેજ વાળા વિસ્તાર માં વઘુ જોવા મળે છે. આથી જ આ રોગ ખાસ કરીને ઓગસ્ટ થી સપ્ટેમ્બર માસ માં સૌથી વઘુ જોવા મળે છે. પરંતુ છુટો છવાયો તો આ રોગ આખા વર્ષ દરમિયાન જોવા મળે છે.

આપણા દેશ માં આ રોગ બઘાજ પાલ તું અને જંગલી પ્રાણીઓ માં જોવા મળે છે. ઘોડા અને કુતરા જેવા પ્રાણીઓ માં આ રોગ એકએક જ થાય છે જે માં મોટા પ્રમાણ માં પશુઓ નાં મૃત્યું થાય છે. ઉંટ તેમજ હાથી જેવા પ્રાણીઓ માં પણ લાં બા સમય થી આ રોગ થાય છે. ઉંટ વર્ગના પ્રાણી માં આ રોગ સતત ત્રણ વર્ષ સુઘી જોવા મળે છે આથી જ આ રોગને “ તી-બરસા (ત્રીવર્ષીય રોગ) ” તરીકે પણ ઓળખાય છે. ગાય અને ભેંસ વર્ગના પશુઓ માં આ રોગ એ ટલો બઘો ગંભી ર નથી પણ ક્યારેક તેના ઘાતક પરીણામો પણ જોવા મળે છે. આ રોગ સૌ પ્રથમ ઉંટ વર્ગના પ્રાણી ઓમાં જોવા મળેલ જે ‘ ગ્રીફથ. ઇવાન્સ ’ નામના વૈજ્ઞાનિકે સ.ન ૧૯૧૮મા માલુમ કરેલ.

આ રોગ ટેબેનસ , જે માં રોગીને પાંડુરોગ , ઉગ્ર તાવ , શારીરીક રૂપથી ખૂબ જ કમજોર થઇ જાય છે. સ ર્ રા નો મતલબ છે કે સડે લું એટલે કે આ રોગ માં પશુ દુર્બળ અને થાકી જાય છે

રોગના ચિહ્નો-