વહેંચો
Views
  • સ્થિતિ ફેરફાર કરવા માટે ખોલો

આત્મહત્યા

શા માટે લોકો આત્મહત્યા કરે છે?

માજમાં બનતી આત્મહત્યાની પ્રત્યેક ઘટના આજે સમાજ માટે અનેક નવાં પડકારો, પ્રશ્ર્નો અને ચિંતા સર્જી રહી છે. એક અંદાજ મુજબ દેશમાં દર કલાકે 16 જેટલા લોકો હતાશા, નિરાશા, નિષ્ફળતા, બિમારીના કારણે કે માનસિક તણાવના કારણે આત્મહત્યા કરી, પોતાનું જીવન ટૂંકાવી દે છે. એક અંદાજ મુજબ જાન્યુઆરી 2013 થી લઈને એપ્રિલ, 2013 સુધી દેશમાં 246 જેટલી આત્મહત્યાઓ થઈ ચૂકી છે. આ આંકડો વધારે પણ હોઈ શકે છે. વિશ્ર્વની વાત કરીએ તો વિશ્ર્વમાં દર 40મી સેકન્ડે એક આત્મહત્યા થઈ રહી છે. અમદાવાદમાં વર્ષ ૨૦૧૩માં ૭૧૧ લોકો દ્વારા આત્મહત્યા . ડિપ્રેશન, નિરાશા, અસફળતા અને લગ્નસંબંધોમાં સમસ્યાઓમાં જ્યારે નિરાકરણ ન દેખાય ત્યારે વ્યક્તિ આત્મહત્યા તરફ વળી શકે છે. અમદાવાદ શહેરમા વર્ષ ૨૦૧૧માં ૨૮૪સ્ત્રી અને ૧૮૬ પુરૂષ મળી કુલ ૪૭૦ તથા ૨૦૧૨માં ૩૫૯સ્ત્રી અને ૨૫૫ પુરૂષ મળી કુલ ૬૧૪ અન ૨૦૧૩માં ૪૨૩સ્ત્રી અને ૨૮૮ પુરૂષ મળી કુલ ૭૧૧ આત્મહત્યાના કિસ્સાઓ નોંધવામાં આવ્યા છે. ધણાખરા કિસ્સાઓમાં નદીમાં ઝંપલાવીને, ગળે ફાંસો ખાઈને જીવનનો અંત આણવામાં આવ્યો હોવાનું જણાયું હતું. શહેરના વિવિધ પુલો ઉપરથી નદીમાં કુદીને આપધાતના બનાવોની સંખ્યા સને ૨૦૧માં ૬૮, સને ૨૦૧૨માં ૮૨ અને સને ૨૦૧૩માં ૯૦ છે..( http://www.akilanews.com/10012014/gujarat-news/1431421389365872-14314) શું આ આત્મહત્યાઓ અટકાવવાના કોઈ ઉપાય નથી ? ઉપાય છે. બસ, સમાજે થોડી સમજણ દેખાડવાની જરૂર છે.

આપણે ત્યાં આત્મહત્યા કરનાર વ્યક્તિ માટે સીધે-સીધું માત્ર ટેન્શનને જ જવાબદાર માની લેવામાં આવે છે, પરંતુ સાયકોલોજી- મનોવિજ્ઞાન વ્યક્તિની આત્મહત્યા માટે માત્ર ટેન્શનને જ જવાબદાર માનતું નથી. કારણ કે જો કોઈ વ્યક્તિની આત્મહત્યા માટે માત્ર ટેન્શન જ જવાબદાર હોત તો દુનિયામાં લગભગ તમામ લોકોને કોઈનુ કોઈ ટેન્શન તો હોય છે જ. ત્યારે વિશ્ર્વમાં કુદરતી રીતે જે મોત થાય છે તેના કરતા આત્મહત્યા થકી થતા મૃત્યુનો આંકડો અનેક ઘણો વધારે હોત. શાળામાં જ્યારે પરિણામના ટેન્શન કે નાપાસ થવાના કારણે કોઈ વિદ્યાર્થી આત્મહત્યા કરે છે, ત્યારે માત્ર એ એકલા જ વિદ્યાર્થીને પરીક્ષાના પરિણામોનું કે નાપાસ થવાનુ ટેન્શન હોતુ નથી. તેના જેવા બીજા અનેક   વિદ્યાર્થીઓને એ ટેન્શન હોય છે અને નાપાસ થયા હોય છે. તે તમામે તમામ તો આત્મહત્યા નથી કરી લેતા...! તાજેતરમાં બોલિવુડ અભિનેત્રી જીયાખાને આત્મહત્યા કરી લીધી. તેની પાછળ પણ એવું ચર્ચાતું હતું કે પોતાની કારકિર્દીની શરૂઆત અમિતાભ બચ્ચન અને આમીરખાન જેવા સુપરસ્ટાર સાથે ધમાકેદાર શરૂઆત કરનાર જીયાખાનને ત્યારબાદ કામ મેળવવામાં સતત નિષ્ફળતા મળતા ડિપ્રેશનમાં આવી તેણે આત્મહત્યા કરી લીધી હતી. પરંતુ જો ખરેખર એવું હોત તો ફિલ્મ ઇન્ડસ્ટ્રીમાં જીયાખાન જેવી અનેક અભિનેત્રીઓ આવી હતી અને હાલ પણ છે. જેઓને એક સમયે અપાર સફળતા મળી હોય અને આજે તેઓ પાસે કામ ન હોય. તેઓએ તો આત્મહત્યા કરી નથી ! સાયકોલોજી આની પાછળ રિજેક્શન ન સ્વીકારી શકવાની માનસિકતાને જવાબદાર ગણે છે. આત્મહત્યા કરી લેનાર લોકોમાં આ પ્રકારની માનસિકતા પ્રબળ જોવા મળે છે. આ પ્રકારની માનસિકતાવાળા લોકોને જ્યારે કોઈ બાબતે ના કહેવામાં આવે છે (પછી ભલે તેઓની માગણી તદ્દન અયોગ્ય જ કેમ ન હોય ત્યારે તેઓ એ બાબતને તેઓની ‘પર્સનલ ઇગો’ પર લઈ લેતા હોય છે અને જ્યારે આમ થાય છે, ત્યારે તેમનામાં ભયંકર તણાવ પેદા થાય છે અને આ તણાવ છેવટે તેઓને આત્મહત્યા સુધી દોરી જાય છે.

લોકો શું વિચારશે ? એવી વિચારસરણીની

હત્યા કરો... આત્મહત્યા નહીં...!
આજ કાલ વિદ્યાર્થી જગતમાં આત્મહત્યા કરવાનું પ્રમાણ વધ્યું છે તેના માટે મનોવિજ્ઞાન અન્ય સાથે બળજબરી પૂર્વક સરખામણી કરવાની કે પછી કરાવવાની માનસિકતા જવાબદાર છે. વિદ્યાર્થી વિચારે છે કે પરીક્ષામાં જો તેના સ્પર્ધક કે મિત્ર કરતા ઓછા માર્ક્સ આવશે તો અન્યો શું વિચારશે ? બરોબર એજ રીતે તેઓના પરિવાર પણ તેમના બાળકના અન્યથી ઓછા માર્ક્સ આવશે તો સમાજના લોકો શું વિચારશે એવી માનસિકતાથી પીડાતા હોય છે. પરિણામે વિદ્યાથી પર પોતાની થકી, ક્યારેક પરિવાર દ્વારા પણ દબાણ લદાતુ હોય છે અને આ દબાણ જો તણાવમાં પરિણમે તો વ્યક્તિ આત્મહત્યા કરવા જેવા કદમ ભરી લેતી હોય છે.
ક્યારેક ક્યારેક વ્યક્તિની દરેક બાબતને નકારાત્મક ઢબે વિચારવાની માનસિકતા તેને આત્મહત્યા કરવા માટે ઉશ્કેરવામાં મહત્ત્વનો ભાગ ભજવે છે. વિદ્યાર્થી જગતના જ ઉદાહરણ લઈ લો... 10માંથી 8 કે 9 નંબર લાવનાર વિદ્યાર્થીના માતા-પિતા અને ક્યારેક ખુદ વિદ્યાર્થી પણ 10માંથી માત્ર 8 બાકીના બેનું શું...? તે વિદ્યાર્થી કે વાલીના મ તે બાકીના 8 કે ‘9’ નંબરનું મહત્ત્વ નથી. બાકીના નંબરનું જ મહત્ત્વ છે !
http://sanjaydrasti.blogspot.in/2013/11/blog-post_8824.html

લોકો શું વિચારશે ? એવી વિચારસરણીનીહત્યા કરો... આત્મહત્યા નહીં...!આજ કાલ વિદ્યાર્થી જગતમાં આત્મહત્યા કરવાનું પ્રમાણ વધ્યું છે તેના માટે મનોવિજ્ઞાન અન્ય સાથે બળજબરી પૂર્વક સરખામણી કરવાની કે પછી કરાવવાની માનસિકતા જવાબદાર છે. વિદ્યાર્થી વિચારે છે કે પરીક્ષામાં જો તેના સ્પર્ધક કે મિત્ર કરતા ઓછા માર્ક્સ આવશે તો અન્યો શું વિચારશે ? બરોબર એજ રીતે તેઓના પરિવાર પણ તેમના બાળકના અન્યથી ઓછા માર્ક્સ આવશે તો સમાજના લોકો શું વિચારશે એવી માનસિકતાથી પીડાતા હોય છે. પરિણામે વિદ્યાથી પર પોતાની થકી, ક્યારેક પરિવાર દ્વારા પણ દબાણ લદાતુ હોય છે અને આ દબાણ જો તણાવમાં પરિણમે તો વ્યક્તિ આત્મહત્યા કરવા જેવા કદમ ભરી લેતી હોય છે.ક્યારેક ક્યારેક વ્યક્તિની દરેક બાબતને નકારાત્મક ઢબે વિચારવાની માનસિકતા તેને આત્મહત્યા કરવા માટે ઉશ્કેરવામાં મહત્ત્વનો ભાગ ભજવે છે. વિદ્યાર્થી જગતના જ ઉદાહરણ લઈ લો... 10માંથી 8 કે 9 નંબર લાવનાર વિદ્યાર્થીના માતા-પિતા અને ક્યારેક ખુદ વિદ્યાર્થી પણ 10માંથી માત્ર 8 બાકીના બેનું શું...? તે વિદ્યાર્થી કે વાલીના મ તે બાકીના 8 કે ‘9’ નંબરનું મહત્ત્વ નથી. બાકીના નંબરનું જ મહત્ત્વ છે !http://sanjaydrasti.blogspot.in/2013/11/blog-post_8824.હ્ત્મ્લ

માનસિક બીમારી: માનસિક બીમારી વિશે અમુક માહિતી

વિશ્વ આરોગ્ય સંસ્થાના જણાવ્યા પ્રમાણે, ‘આખી દુનિયામાં લાખો ને લાખો લોકો માનસિક બીમારીથી પીડાઈ રહ્યા છે. એની અસર તેમના કુટુંબીજનોને પણ થાય છે. દર ચારમાંથી એક વ્યક્તિ પોતાના જીવન દરમિયાન ક્યારેક ને ક્યારેક માનસિક બીમારીનો શિકાર બને છે. એમાં ડિપ્રેશનનું પ્રમાણ સૌથી વધારે છે. ત્યાર પછી સ્કિઝોફ્રેનિયા અને બાયપોલાર ડિસઓર્ડર આવે છે. એ સૌથી વધારે ખતરનાક છે અને જીવન અઘરું બનાવી દે છે. જોકે, ઘણા લોકો માનસિક બીમારીથી પીડાતા હોય છે. તેમ છતાં, અમુક દર્દીઓ અથવા તેઓના કુટુંબીજનોને એ સ્વીકારતા શરમ લાગતી હોય છે. તેઓને જરૂરી મદદ કે સારવાર મળતી નથી અને તેઓ પ્રત્યે ભેદભાવ રાખવામાં આવે છે.’ વિશ્વ આરોગ્ય સંસ્થાના જણાવ્યા પ્રમાણે માનસિક બીમારીથી પીડાતા ઘણા લોકો ડરને લીધે સારવાર લેતા અચકાય છે. એક સંસ્થાના અહેવાલ પ્રમાણે મોટા ભાગની માનસિક બીમારીની સારવાર થઈ શકે છે. તેમ છતાં, અમેરિકામાં ગયા વર્ષે લગભગ ૬૦ ટકા મોટાઓને અને ૮થી ૧૫ વર્ષના ૫૦ ટકા તરુણોને સારવાર મળી ન હતી.—નેશનલ અલાયન્સ ઑન મેન્ટલ ઈલનેસ.

માનસિક બીમારી સમજવી

એક સ્ત્રી જેને માનસિક બીમારી છે માનસિક બીમારી એટલે શું? વ્યક્તિના વિચારો, લાગણી અને વર્તન કાબૂમાં ન રહે તો, ડૉક્ટરો એને માનસિક બીમારી કહે છે. ઘણી વખત દર્દીની હાલત એટલી બગડી જાય કે, તે બીજાઓને ઓળખી ન શકે અને રોજિંદા કામ કરી ન શકે.

કોઈ નબળાઈ કે ખામીને કારણે વ્યક્તિને માનસિક બીમારી થતી નથી એ બીમારીની ગંભીરતા વ્યક્તિના સંજોગો અને કયા પ્રકારની માનસિક બીમારી છે એના આધારે જુદી જુદી હોય શકે. આ બીમારી કોઈ પણ જાતિ, ઉંમર, સમાજ, ધર્મ અથવા ભણેલા ગણેલા કે ગમે તેટલું કમાતા સ્ત્રી કે પુરુષને થઈ શકે છે. કોઈ નબળાઈ કે ખામીને કારણે વ્યક્તિને માનસિક બીમારી થતી નથી. યોગ્ય સારવાર લેવાથી વ્યક્તિ સાજી થઈ શકે છે. તેમ જ, સામાન્ય અને સંતોષકારક જીવન જીવી શકે છે.

માનસિક બીમારીની સારવાર લેવી

માનસિક બીમારીના ડૉક્ટરો મોટા ભાગે કોઈ પણ પ્રકારની માનસિક બીમારીની સારવાર સફળતાથી કરી શકે છે. એટલે, એની સારવાર કરતા અનુભવી ડૉક્ટરની સલાહ લઈએ એ મહત્ત્વનું છે. સ્રીને માનસિક બીમારી હોવાથી ડૉક્ટર સાથે વાત કરે છે

દર્દીને ત્યારે જ ફાયદો થશે, જ્યારે તે યોગ્ય સારવાર સ્વીકારશે. એમાં આવી બાબતોનો પણ સમાવેશ થાય છે: ઇચ્છા ન હોવા છતાં પણ બીજાઓ સાથે પોતાની માનસિક બીમારી વિશે વાત કરો. તેમ જ, માનસિક બીમારીના નિષ્ણાત ડૉક્ટર સાથે વાત કરો. તે તમને તમારી બીમારી સમજવા, રોજિંદા જીવનને લગતી મુશ્કેલીઓનો ઉકેલ લાવવા અને સારવાર છોડી ન દેવા ઉત્તેજન આપી શકે. આવા સમયે કુટુંબના સભ્યો કે મિત્રો દર્દીને ઉત્તેજન અને ટેકો પૂરો પાડીને મદદ કરી શકે.

બીમારી વિશે જાણકારી લેવાથી અને ડૉક્ટરની સલાહ પ્રમાણે કરવાથી ઘણા લોકો એને સહન કરતા શીખ્યા છે. લેખની શરૂઆતમાં જોઈ ગયેલા માર્ક જણાવે છે: ‘મારી પત્નીને માનસિક બીમારી થઈ એ પહેલાં અમે એના વિશે બહુ જાણતા ન હતા. પણ, હવે મુશ્કેલીને હાથ ધરતા અને સંજોગો પ્રમાણે પોતાને ઢાળતા શીખ્યા. સમય જતાં, અમને અનુભવી ડૉક્ટરો, કુટુંબીજનો અને મિત્રોની મદદથી ખૂબ જ ફાયદો થયો છે.’

માનસિક બીમારીની સારવાર કરતા અનુભવી ડૉક્ટરની સલાહ લઈએ એ મહત્ત્વનું છે ક્લોડિયા પણ એ વાતે સહમત છે. તે જણાવે છે, ‘આ બીમારી વિશે જાણ થઈ ત્યારે, મારી આઝાદી છીનવાઈ ગઈ હોય એવું મને લાગ્યું. બીમારીને લીધે અમારા બંને પર અમુક નિયંત્રણો આવી ગયા. તેમ છતાં, હું શીખી કે અશક્ય સંજોગોનો પણ સામનો કરી શકાય છે. એટલે, મેં સારવાર આપતા ડૉક્ટરોને સાથ આપવાનું, બીજાઓ સાથે સારા સંબંધો બાંધવાનું અને એક સમયે એક જ કામ કરવાનું શરૂ કર્યું.’ઈશ્વરની ભક્તિ પણ જરૂરી છેસ્ત્રી બાઇબલ વાંચી રહી છે બાઇબલ એ શીખવતું નથી કે ઈશ્વરની ભક્તિ કરવાથી બીમારીઓ મટી જશે. પણ, બાઇબલ શિક્ષણથી આખી દુનિયામાં ઘણાં કુટુંબોને ખૂબ જ દિલાસો અને હિંમત મળ્યાં છે. દાખલા તરીકે, આપણા પ્રેમાળ સરજનહાર ખાતરી આપે છે કે તે “નિરાશામાં ડૂબેલા” અને “ભાંગી પડેલા” લોકોની ખાસ કાળજી લે છે.—

માનસિક બીમારી સાથે જીવવું

‘ઘણી વાર હું એટલું ડરી જતી કે કોઈ પણ કામ કરવું મને અઘરું લાગતું. અરે, કોઈક વાર હું બરાબર વાંચી પણ ન શકતી. કોઈક સમયે હું એટલી નિરાશ થઈ જતી કે બીજાઓને મળવાનું ટાળતી, મારા ખાસ મિત્રોને પણ. ઘણા મને આવી સલાહ આપીને મદદ કરવાની કોશિશ કરતા: બધું સારું થઈ જશે. અથવા પરિસ્થિતિ હું વિચારું છું એટલી ખરાબ નથી. બીજાઓ મને જીવનની મીઠી યાદોનો વિચાર કરવાનું ઉત્તેજન આપતા. જોકે, મેં એવું ઘણી વાર કર્યું હતું. તેઓની સલાહ સારી હોવા છતાં, મને એમ જ લાગતું કે હું કંઈ કરી શકતી નથી, હું પોતાને દોષ આપતી અને નિષ્ફળ ગઈ છું એવું વિચારતી.’—ક્લોડિયા, દક્ષિણ આફ્રિકા.

માનસિક બીમારી હાથ ધરવી ડૉક્ટરે જણાવેલી સારવાર પ્રમાણે કરો.

  • એકસરખી જીવનઢબ રાખો.
  • કસરત કરો. પૂરતી ઊંઘ લો.
  • દરરોજ થોડો આરામ કરો.
  • પૌષ્ટિક અને સમતોલ ખોરાક લો.
  • દારૂ ઓછો પીઓ અને
  • ડૉક્ટરની સલાહ વગર દવા લેવાનું ટાળો.
  • એકલા રહેવાનું ટાળો;
  • તમને ભરોસો હોય અને તમારી કાળજી રાખતા હોય એવા લોકો સાથે સમય વિતાવો.
  • ભક્તિની જરૂરિયાતો પર ધ્યાન આપો.

માનસિક ના બીમારી પ્રકાર::

ચિંતા: ચિંતા ચિતા સમાન છે. ઘણા લોકોનો સ્વભાવ જ એવો હોય છે કે ચિંતાનો બોજો માથે લઈ ફરતા હોય છે. ચિંતા કરવાથી કોઈ પ્રશ્ન હલ થતો નથી. ચિંતા જીવતા માણસની કબર છે. જ્યારે આપણે નાની ચિંતાઓને લીધે મુંઝવણ અનુભવીએ છીએ ત્યારે આપણી આપણી આસપાસના વાતાવરણનું સમીકરણ બદલાઇ જાય છે.તેથી આપણે ચિંતાઓથી દૂર રહેવું જોઇએ.આજના લોકો ચિંતાઓ ખુબ જ કરે છે. નાની-નાની બાબતોની ચિંતા કરવાથી તે મોટી બાબત કરે છે. દરેકની ચિંતાઓના પ્રકાર અલગ અલગ હોય છે.જેમ કે ગૃહિણી તેના ઘરની ચિંતા ન કરે તો બધું અસ્તવ્યસ્ત થઇ જાય. તે જ રીતે નોકરી કરતો કર્મચારી ઓફીસે સમયસર જવાની ચિંતા ન કરે તો તે નોકરી માંથી હાથ ગુમાવી દે. અમુક પ્રકારની ચિંતાઓ જીવનનો એક ભાગ છે.વધુ પડતી બિનજરૂરી ચિંતાઓ કરવાથી શારિરીક-માનસિક નુકશાન થાય છે. વધુ પડતી ચિંતાના કારણે વાળ જલ્દી સફેદ થઇ જા ય છે.તેમજ આંખો નીચે કાળા કુંડાળા થવા,ચહેરા પર કરચલીઓ પડી જવી તે વધુ પડતી ચિંતાનું પરિણામ છે.સતત ચિંતા કરવાથી અનિદ્રા,માથાના દુ:ખાવા અને ગભરામણ જેવી તકલીફો ઉભી થાય છે. વ્યક્તિ લાંબા ગાળે ગંભીર માનસિક બીમારીથી પીડાય શકે છે. સતત ચિંતા મનોવિકાર જન્મ આપે છે. . તેઓ આત્મહત્યાના વિચાર અથવા પ્રયત્ન કરી શકે છે. ચિંતાથી બચવાના ઉપાયો : ચિંતાથી માણસે ગભરાવવું જોઇએ નહી પરંતુ તેનો સામનો કરવો જોઇએ.પોતાના વિચારોની દિશા બદલવી જોઇએ. સતત કામમાં વ્યસ્ત રહેવું જોઇએ,જેનાથી ફાલતુ વિચારો આવે નહી.પોતાની આસપાસના લોકો સાથે સંબંધ વધારવા જોઇએ. પ્રકૃતિનો આનંદ ઉઠાવવો જોઇએ તેમજ હંમેશા ખુશ રહેવું જોઇએ.તેના લીધે મન પ્રફુલ્લીત રહશે. વડીલોના સલાહસૂચનો લો અને તેમના અનુભવોને જિવનમાં ઉતારો.આ નાના નુસ્ખાઓ તમારા વિચારોની દિશા બદલી નાખશે.હંમેશા એ વાતનો વિચાર કરવો કે કે તમે જે વિચારી રહ્યા છો તેનાથી તમને શું ફાયદો થાય છે ?જો બિનજરૂરી હોય તો તેને તમે ભુલી જાઓ.હંમેશા નવરાશ મળે ત્યારે તમારી માનસિક કાર્ય ક્ષમતા વધારવનો પ્રયત્ન કરો.નવરાશના સમયમાં માનસિક શાંતિ મેળવાનો પ્રયત્ન કરો.

વિશ્વાસ કેળવતાં શીખો :

આખુંય વિશ્વ કેવળ વિશ્વાસ પર ચાલે છે. હંમેશા લોકોનો વિશ્વાસ જીતતા શિખો. જ્યારે જ્યારે તમે કોઇ પણ મુંઝવણમાં હો તો તમે તમારા મનની વાત તમારાવિશ્વાસુ કહો જેનાથી તમારા મનનો બોજો થઇ જશે.જે વ્યકતિ તમારી ચિંતા-મુંઝવણ સાંભળવા માંગતી હોય તો તરત જ તે તક ઝડપી લેવી જોઇએ.આમ કરવાથી તમારી ચિંતા ઓછી થઇ જશે.મન પર ભાર હોઇ ત્યારે હંમેશા મનભરીને રોઇ નાખો.તેનાથી મન હલકુ ફુલકુ બની જાય છે અને ગમે તેવા દુખદ પ્રસંગો ભુલી જવાય છે.અમેરિકન શિક્ષણશાસ્ત્રીઓ અને સમાજશાસ્ત્રીઓના જણાવ્યા અનુસાર મિત્રો સાથે સુખ દુ:ખ વહેચનાર લોકો અન્ય લોકોની તુલનામાં વધુ સફળ અને સુખી હોય છે. ઉતાવળ કરાવે ગોટાળા : ગુજરાતી કહેવત છે કે..... ધિરજ ના ફળ મીઠાં હોય માટે ક્યારેય ઉતાવળ કરવી ન જોઇએ. ઉતાવળે કામ કરવાથી કામ બગડે છે.વધુ પડતી ઉતાવળ એ એક જાતની બિમારી છે. પોતાની માનસિક ક્ષમતાનો પુરેપુરો ઉપયોગ કરવો જોઇએ.કોઇપણ કામ કારતાં પહેલાં તેની પુરેપુરી માહિતી મેળવો જીવન જીવો હસતાં હસતાં :

વિશ્વાસ કેળવતાં શીખો :આખુંય વિશ્વ કેવળ વિશ્વાસ પર ચાલે છે. હંમેશા લોકોનો વિશ્વાસ જીતતા શિખો. જ્યારે જ્યારે તમે કોઇ પણ મુંઝવણમાં હો તો તમે તમારા મનની વાત તમારાવિશ્વાસુ કહો જેનાથી તમારા મનનો બોજો થઇ જશે.જે વ્યકતિ તમારી ચિંતા-મુંઝવણ સાંભળવા માંગતી હોય તો તરત જ તે તક ઝડપી લેવી જોઇએ.આમ કરવાથી તમારી ચિંતા ઓછી થઇ જશે.મન પર ભાર હોઇ ત્યારે હંમેશા મનભરીને રોઇ નાખો.તેનાથી મન હલકુ ફુલકુ બની જાય છે અને ગમે તેવા દુખદ પ્રસંગો ભુલી જવાય છે.અમેરિકન શિક્ષણશાસ્ત્રીઓ અને સમાજશાસ્ત્રીઓના જણાવ્યા અનુસાર મિત્રો સાથે સુખ દુ:ખ વહેચનાર લોકો અન્ય લોકોની તુલનામાં વધુ સફળ અને સુખી હોય છે.

ઉતાવળ કરાવે ગોટાળા : > ગુજરાતી કહેવત છે કે..... ધિરજ ના ફળ મીઠાં હોય માટે ક્યારેય ઉતાવળ કરવી ન જોઇએ. ઉતાવળે કામ કરવાથી કામ બગડે છે.વધુ પડતી ઉતાવળ એ એક જાતની બિમારી છે. પોતાની માનસિક ક્ષમતાનો પુરેપુરો ઉપયોગ કરવો જોઇએ.કોઇપણ કામ કારતાં પહેલાં તેની પુરેપુરી માહિતી મેળવો

જીવન જીવો હસતાં હસતાં : ડોન્ટ વરી બી હેપ્પી. આ એક વાક્ય જ નથી, પણ તેની પાછળ જીવન જીવવાનો, જીવનને ભરપૂર માણવાનો સંદેશો છૂપાયેલો છે. હસતાં રહેવાથી શરીર સ્વસ્થ રહે છે.કોઇ પણ કામ બોજો સમજીને ન કરવું. તમે બિનજરૂરે માનસિક તાણ અનુભવશો નહીં તેનાથી તમારા જીવનમાં મુસિબતો વધી જશે.

http://gujarati.webdunia.com/article/health-article બાઇપોલર ડિસઓર્ડર: અમેરિકાના સંશોધકોએ દાવો કર્યો છે કે, માનસિક વિકૃત્તિ , અમેરિકાની યુનિવર્સિટી ઓફ મેસાચ્યુસેટ્સના સંશોધકોએ તારવ્યું છે કે, ડીસ્ક-૧ તરકે ઓળખાતા જિન માનસિક વિકૃત્તિમાં મહત્ત્વનો ભાગ ભજવે છે જેવા કે, સિઝોફ્રેનિયા, બાઇપોલર ડિસઓર્ડર અને તાણના કેટલાક સ્વરૂપ લોહીમાં ગ્લુકોઝના પ્રમાણને જાળવી રાખતા બીટા સેલને પ્રભાવિત કરે છે. લાંબા ગાળે ગંભીર માનસિક બીમારીથી પીડાય શકે છે.

ઉપાયો :

બાઇપોલર ડિસઓર્ડર માટે લિથિયમ થેરપીલિથિયમ બાયોપોલર ડિસઓર્ડર માટે ખૂબ જ થોડા સારવાર શ્રેષ્ઠ માનવામાં આવતું હતું. માં 1817, લિથિયમ શોધ કરવામાં આવી હતી. 1800 પછીના ભાગ, તે લિથિયમ મૂડ ડિસઓર્ડર પર અમુક હકારાત્મક અસરો હોય તેમ લાગતું હતું કે નોંધવામાં આવી છે. દિવસ દાક્તરો સંધિવા લક્ષણો સારવાર માટે લિથિયમ સાથે પ્રયોગ કરવામાં આવી હતી ત્યારે આ સાંયોગિક આવી. તે હતી 1949 કે ઓસ્ટ્રેલિયન, જ્હોન Cade, એક મનોચિકિત્સક, તીવ્ર ઘેલછા સાથે સંકળાયેલ લક્ષણો સારવાર માટે લિથિયમ અસરકારકતા ઘોષણા પ્રથમ કામ પ્રકાશિત. 21 વર્ષ બાદ, સામાન્ય સામાજિક વાપરવા માટે US એફડીએ માન્ય લિથિયમ. તે હકારાત્મક મૂડ વિકૃતિઓ સાથે દર્દીઓને અસર નોંધવામાં આવી છે કારણ કે લિથિયમ પ્રથમ માનસિક સ્થિતિની સારવાર કરવા માટે વપરાય હતી. તે તબીબી અભાવ લિથિયમ અને બાઇપોલર ડિસઓર્ડર ની શરૂઆત વચ્ચે કોઈ સંબંધ છે કે ત્યાં ક્યારેય સાબિત થયું નથી. લિથિયમ કુદરતી રીતે થાય છે, કારણ કે તે દર્દીઓ માટે પ્રાથમિકતા હતી અને તે માટે મદદ કરવા માટે લાગતું હતું. લિથિયમ ટૂંક સમયમાં બાયોપોલર ડિસઓર્ડર માટે પ્રિફર્ડ સારવાર બની. તેમ છતાં, ત્યાં સંબંધિત જાણકારીની અભાવ હતો કેવી રીતે તે કામ કર્યું તે શા માટે કર્યું ત્યારે. હતાશા : વ્યક્તિત્વ અને તેના વિકાસના વિવિધ પાસાઓ ડિપ્રેસનના ઉદભવ અને સાતત્ય સાથે સંકળાયેલા હોય તેમ જણાય છે.[૪૭] તેમાં નકારાત્મક લાગણી એક સામાન્ય પૂર્વચિહ્ન છે. ડિપ્રેસિવ એપિસોડ પ્રતિકૂળ ઘટનાઓ સાથે દ્રઢપણે સંકળાયેલા હોયા છતાં વ્યક્તિની પરિસ્થિતિને પહોંચી વળવાની શૈલી પણ તેમની સ્થિતિસ્થાપકતા સાથે સંકળાયેલી છે. વધુમાં, ઓછું આત્મસન્માન અને આત્મ-પરાજયની લગણી અથવા વિકૃત વિચારો ડિપ્રેસન સાથે સંકળાયેલા છે. જે લોકો ધાર્મિક છે તેમનામાં ડિપ્રેસન આવવાની શક્યતા ઓછી છે તેમજ તેઓ ઝડપથી ડિપ્રેસનમાંથી છૂટકારો મેળવી શકે છે. કયા પરિબળો ડિપ્રેસનના કારણો છે અથવા કયા પરિબળો ડિપ્રેસનની અસર છે તે હંમેશા સ્પષ્ટ નથી છતાં ડિપ્રેસનવાળી જે વ્યક્તિઓ તેમની વિચાર શૈલીને પ્રતિબિંબિત કરી શકે છે કે પડકારી શકે છે તેઓ સુધરેલી મનોસ્થિતિ અને આત્મસન્માન દર્શાવે છે. અમેરિકન મનોરોગ ચિકિત્સક એરોન ટી. બેકએ અત્યારે જે ડિપ્રેસનના જ્ઞાનાત્મક મોડલ તરીકે ઓળખાય છે તે 1960ના દાયકાની શરૂઆતમાં વિકસાવ્યું હતું. તેઓ જ્યોર્જ કેલી અને એલ્બર્ટ એલિસએ અગાઉ કરેલા કામને અનુસર્યા હતા. તેણે દરખાસ્ત કરી હતી કે ડિપ્રેસનની નીચે ત્રણ વિચાર રહેલા છેઃ જેમાં નકારાત્મક વિચારો, પોતાની જાત, પોતાની દુનિયા અને પોતાના ભાવિ અંગે જ્ઞાનાત્મક ભૂલો, હતાશાપૂર્ણ વિચારોની રિકરન્ટ શૈલી અથવા પદ્ધતિસર નું અને વિકૃત માહિતી પ્રસંસ્કરણની ત્રીપૂટીનો સમાવેશ થાય છે. આ સિદ્ધાંતો પરથી તેણે જ્ઞાનાત્મક વર્તણૂકીય થેરાપી (સીબીટી (CBT))ની તકનીક વિકસાવી. અમેરિકન મનોવૈજ્ઞાનિક માર્ટિન સેલીગમેન મુજબ, માનવમાં ડિપ્રેસન એ પ્રયોગશાળામાં પ્રાણીઓમાં શિક્ષિત લાચારીને સમાન છે. પ્રયોગશાળામાં પ્રાણીઓ અપ્રિય સ્થિતિમાં રહે છે. તેઓ ભાગી જવાને સક્ષમ છે પરંતુ એમ કરતા નથી કારણકે તેમને પહેલેથી જ શિખવવામાં આવ્યું છે કે તેમની પાસે કોઇ અંકુશ નથી. 1960ના દાયકામાં એટેચમેન્ટ થિયરી વિકસાવનાર અંગ્રેજી મનોરોગ ચિકિત્સક જોહન બોલ્બી પુખ્તાવસ્થામાં ડિપ્રેસિવ ડિસઓર્ડર અને બાળપણમાં બાળક અને તેના પુખ્ત વાલી વચ્ચેના સંબંધની ગુણવત્તા વચ્ચે સંબંધ હોવાનું જણાવે છે. "પ્રારંભિક નુકસાનના અનુભવ, વિભાજન અને માતાપિતા અથવા પાલક તરફથી રદીયો અસુરક્ષિત આંતરિક કાર્ય મોડલ રચે છે (જે બાળકને એવો સંદેશ આપે છે તે કે અપ્રિય છે)..... પોતાની જાતની અપ્રિય તરીકે આંતરિક જ્ઞાનાત્મક રજૂઆત અને અપ્રિય અથવા અવિશ્વાસુ તરીકેનું જોડાણ બેકની જ્ઞાનાત્મક ત્રીપૂટીના સતત હશે." વિવિધ પ્રકારના અભ્યાસો એટેચમેન્ટ થિયરીને સમર્થન આપે છે ત્યારે જોતે નોંધેલું પ્રારંભિક જોડાણ અને બાદમાં ડિપ્રેસન વચ્ચે સંબંધ છે કે કેમ તે અંગે સંશોધન અપૂર્ણ છે.[ ડિપ્રેસનવાળી વ્યક્તિ ઘણીવાર નકારાત્મક ઘટનાઓ માટે પોતાની જાતને દોષી ઠેરવે છે અને પોતાની જાતે નોંધેલા ડિપ્રેસનવાળા હોસ્પિટલમાં દાખલ કરાયેલા કિશોરો પરના 1993ના અભ્યાસમાં જેમ જોવા મળે છે તેમ જે લોકો નકારાત્મક ઘટનાઓ માટે પોતાની જાતને દોષી ઠેરવે છે તેઓ હકારાત્મક પરિણામોનો શ્રેય લઇ શકતા નથી. આ વલણ ડિપ્રેસિવ એટ્રિબ્યુશન અથવા નિરાશાવાદી ખુલાસારૂપ શૈલીના ગુણધર્મ છે. સામાજિક જ્ઞાનાત્મક સિદ્ધાંત સાથે સંકળાયેલા કેનેડીયન સામાજિક મનોવૈજ્ઞાનિક એલ્બર્ટ બેન્ડુરા મુજબ, ડિપ્રેસનવાળી વ્યક્તિઓ નિષ્ફળતાના અનુભવ, સામાજિક મોડલની નિષ્ફળતાનું નિરીક્ષણ, તે સફળ થઇ શકશે તેવી સામાજિક માન્યતાનો અભાવ અને ભાર અને તણાવ સહિતની તેની પોતાની શારીરિક અને લાગણીની સ્થિતિને આધારે પોતાની જાત પ્રત્યે નકારાત્મક વિચાર ધરાવે છે. આ પ્રભાવ નકારાત્મક આત્મ-વિભાવના અને આત્મ-કાર્યક્ષમતાના અભાવમાં પરિણમી શકે છે. માટે તેઓ એવું નથી વિચારતા કે તેઓ ઘટનાઓ પર પ્રભાવ પાડી શકે છે અથવા વ્યક્તિગત હેતુ હાંસલ કરી શકે છે. મહિલાઓમાં ડિપ્રેસનનો અભ્યાસ સૂચવે છે કે, વહેલું માતૃત્વ નુકસાન, વિશ્વાસપાત્ર સંબંધોનો અભાવ, ઘરે કેટલાક બાળકોની સંભાળની જવાબદારી અને બેરોજગારી જેવા અસુરક્ષિત પરિબળો મહિલાઓમાં ડિપ્રેસનનું જોખમ ઉભું કરી શકે છે. મોટી ઉંમરના પુખ્તોમાં આ પરિબળો આરોગ્ય સમસ્યા, સંભાળ આપવાની અથવા સંભાળ મેળવવાની ભૂમિકામાં સંક્રાંતિને કારણે પત્ની અથવા પુખ્ત બાળકો સાથેના સંબંધમાં પરિવર્તન, પ્રિય વ્યક્તિનું મૃત્યુ અથવા જૂના મિત્રોના આરોગ્યને લગતા જીવન પરિવર્તનોને કારણે તેમની સાથેના સામાજિક સંબંધની પ્રાપ્યતા અથવા ગુણવત્તામાં પરિવર્તન વગેરે હોઇ શકે છે. ડિપ્રેસનને સમજવામાં મનોવિજ્ઞાનની સાયકોએનાલિટિક અને હ્યુમનિસ્ટિક શાખાનું પણ યોગદાન મળ્યું છે. ઓસ્ટ્રેલિયન મનોરોગ ચિકિત્સક સિગમન્ડ ફ્રીયુડના ક્લાસિકલ મનોવિશ્લેષણ મત મુજબ ડિપ્રેસન અથવા ખેદોન્માદ આંતરવ્યક્તિત્વ નુકસાન  અને જીવનના પ્રારંભિક અનુભવો સાથે સંબંધ ધરાવતા હોઇ શકે છે.  એક્ઝિસ્ટેન્શિયલ થેરાપિસ્ટ એ ડિપ્રેસનને વર્તમાનમાં અર્થ અને ભાવિની દૃષ્ટિના અભાવ સાથે જોડે છે.  હ્યુમનિસ્ટિક મનોવિજ્ઞાનના સ્થાપક અમેરિકન મનોવૈજ્ઞાનિક અબ્રાહમ માસલોએ સૂચવ્યું હતું કે, ડિપ્રેસન ત્યારે ઉદભવે છે જ્યારે લોકો તેમની જરૂરિયાતો પુરી કરી શકતા નથી અથવા પોતાની પૂર્ણ ક્ષમતા જાણવા આત્મ-વાસ્તવિકતા જાણી શકતા નથી.

સામાજિક

ગરીબી અને સામાજિક અલગતા માનસિક આરોગ્યની સમસ્યાના વધેલા જોખમ સાથે સંકળાયેલા છે. બાળક સાથે દુર્વ્યવ્હાર (શારીરિક, ભાવુક, જાતીય, અથવા ઉપેક્ષા) પણ પાછલી ઉંમરમાં ડિપ્રેસિવ ડિસઓર્ડર વિકસાવવાના જોખમ સાથે સંકળાયેલા છે.[૭૧] વિકાસના વર્ષો દરમિયાન બાળક શીખે છે કે તેણે સામાજિક વ્યક્તિ કેવી રીતે બનવું, આ બાબતને જોતા આ જોડાણ સારી માન્યતા ધરાવે છે. પાલક દ્વારા બાળક સાથે દુર્વ્યવ્હાર બાળકના વ્યક્તિત્વના વિકાસને અસર કરે છે અને ડિપ્રેસન તેમજ અન્ય ઘણી માનસિક અને ભાવુક સ્થિતિઓ માટે મોટું જોખમ ઉભું કરે છે. પિતૃ ડિપ્રેસન (ખાસ કરીને માતૃપક્ષે) જેવા પરિવારના કાર્યમાં વિક્ષેપ, ગંભીર લગ્ન ઘર્ષણ અથવા છૂટાછેડા, માતાપિતાનું મૃત્યુ અથવા ઉછેરમાં અન્ય વિક્ષેપ વધારાના જોખમ પરિબળો છે. પુખ્તાવસ્થામાં જીવનની તણાવભરી ઘટનાઓ મેજર ડિપ્રેસિવ એપિસોડ સાથે સંકળાયેલી છે. આ સંદર્ભમાં સામાજિક ઉપેક્ષા સાથે સંકળાયેલી જીવનની ઘટનાઓ ડિપ્રેસન સાથે સંકળાયેલી હોય તેમ જણાય છે  જીવનની તણાવપૂર્ણ ઘટનાની અગાઉ થતો ડિપ્રેસનનો પ્રથમ એપિસોડ રિકરન્ટ હોય છે તેવા પુરાવા તે પૂર્વધારણા સાથે મેળ ખાય છે કે લોકો ડિપ્રેસનના સતત ઉદભવથી જીવનના તણાવ પ્રત્યે વધુ સંવેદનશીલ થાય છે. જીવનની તણાવપૂર્ણ ઘટનાઓ અને સામાજિક સમર્થન વચ્ચે સંબંધ ચર્ચાનો વિષય છે. સામાજિક સમર્થનનો અભાવ જીવનનો તણાવ ડિપ્રેસન તરફ દોરી જવાની શક્યતા વધારે છે અથવા સામાજિક સમર્થનની ગેરહાજરી તણાવ રચશે જે સીધો ડિપ્રેસન તરફ દોરી જશે  ગુનાખોરી અથવા ગેરકાયદે દવાઓને કારણે નેબરહૂડ સોસિયલ ડિસઓર્ડર એ જોખમી પરિબળ છે તેના પુરાવા છે અને સારી સુવિધાઓ સાથે ઊંચો પડોશી સામાજિક આર્થિક દરજ્જો એ રક્ષણાત્મક પરિબળ છે.  કામ કરવાના સ્થળે પ્રતિકૂળ સ્થિતિ, ખાસ કરીને નિર્ણય લેવાના ઓછા અવકાશ સાથેની પુષ્કળ કામ કરવું પડે તેવી નોકરી, ડિપ્રેસન સાથે સંકળાયેલા છે. જોકે, વિવિધતા અને મુંઝવતા પરિબળો તે પુષ્ટિ કરવી મુશ્કેલ બનાવે છે કે તે સંબંધ ઔપચારિક છે

ઉત્ક્રાંતિક

વધુ માહિતી માટે જુઓ મુખ્ય લેખ: Evolutionary approaches to depression ઉત્ક્રાંતિક સિદ્ધાંતની દૃષ્ટએ, કેટલાક કિસ્સામાં મેજર ડિપ્રેસન વ્યક્તિની પ્રજનન ચુસ્તી વધારતી હોવાનું માનવામાં આવે છે. ડિપ્રેસન પ્રત્યે ઉત્ક્રાંતિક અભિગમ અને ઉત્ક્રાંતિક મનોવિજ્ઞાન ચોકક્સ વ્યવસ્થાનો તર્ક આપે છે જે મુજબ ડિપ્રેસન માનવ જનીન સમૂહમાં જનીની રીતે સંકળાયેલું હોઇ શકે છે. તે ડિપ્રેસનના ચોક્કસ ઘટકો જોડાણ અને સામાજિક દરજ્જાને લગતી વર્ણતૂકો જેવા અનુકૂલ છે એવી દરખાસ્ત કરીને ડિપ્રેસનના ઊંચા વારસા અને અસ્તિત્વ માટે જવાબદાર ગણે છે. વર્તમાન વર્તણૂકો સંબંધો અથવા સંસાધનોના નિયમન માટે અનુકૂલન તરીકે સમજાવી શકાય છે જોકે, પરિણામો આધુનિક પર્યાવરણમાં બિનઅનુકૂલનીય હોઇ શકે છે.[ અન્ય દૃષ્ટિબિંદુથી, કાઉન્સેલિંગ થેરાપિસ્ટ ડિપ્રેસનને જૈવરાસાયણિક બિમારી અથા વિકાર તરીકે નહીં પરંતુ જાતવાર ઉદવિકાસ પામેલા લાગણી કાર્યક્રમ તરીકે જુએ છે જે મોટે ભાગે માન્યતા દ્વારા સકિર્ય થાય છે. લગભગ હંમેશા વધુ પડતા નકારાત્મક અભિગમ અને વ્યક્તિગત ઉપયોગિતામાં મોટા ઘટાડો જે કેટલીકવાર અપરાધ, શરમ અથવા રદીયા સાથે સંકળાયેલા હોઇ શકે છે".[૮૩] આ કાર્યક્રમ જૂના શિકારીઓમાં માનવીની ખોરાક માટેની શોધખોળના ભૂતકાળમાં પ્રદર્શિત થઇ હોઇ શકે છે જેઓ ઓછી કુશળતાને કારણે હાંસ્યામાં ધકેલાઇ ગયા હોય અને આજના સમાજમાં બહારના સભ્યો તરીકે હજુ પણ જોવાતા હોય. આવી ઉપેક્ષાને કારણકે પેદા થયેલી બિનઉપયોગિતાની લાગણી મિત્રો અને સ્વજતો તરફથી કાલ્પનિક ટેકો પ્રેરે છે. વધુમાં, વધુ ઇજા સર્જે તેવા કાર્યને અવરોધે તેવી શારીરિક પીડાના ઉદભવે, "સાયકિક મિઝરી" મુશ્કેલ સ્થિતિ પર ઉતાવળી અને બિનઅનુકૂલનીય પ્રતિક્રિયા અટકાવવા ઉદભવી શકે છે.

દવા અને દારૂનો ઉપયોગ

ડીએસએમ-4 (DSM-IV0 મુજબ મનોસ્થિતિના વિકારનું નિદાન થઇ શકતું નથી જો તેનું કારણ "પદાર્થની સીધી ફિઝીયોલોજીકલ અસર"ને કારણે હોય તો. જ્યારે મેજર ડિપ્રેસન જેવો સિન્ડ્રોમ પદાર્થના દુરુપયોગ અથવા દવાની પ્રતિકૂળ પ્રતિક્રિયા દ્વારા સર્જાય તો તેને "પદાર્થ ઉત્તેજિત મનોસ્થિતિ વિક્ષેપ" કહેવાય. નશાખોરી અથવા દારૂના વધુ પડતા સેવનથી મેજર ડિપ્રેસન વિકસવાનું જોખમ વધે છે.દારૂની જેમ બેન્ઝોડાયઝીપાઇન પણ મધ્યસ્થ ચેતા તંત્ર શામક છે. આ વર્ગની દવાઓનો સામાન્ય રીતે અનિદ્રા, અસ્વસ્થતા, અને સ્નાયુઓની પીડાની સારવારમાં વપરાય છે. દારૂની જેમ બેન્ઝોડાયઝીપાઇન્સ પણ મેજર ડિપ્રેસન થવાનું જોખમ વધારે છે. ચેતારસાયણ પર દવાઓની અસરને કારણે આ વધેલું જોખમ હોઇ શકે છે. જેમ કે, સેરોટોનિન અને નોરેપાઇનફ્રાઇનનું નીચું સ્તર. બેન્ઝોડાયઝીપાઇન્સના લાંબા સમયથી ઉપયોગથી પણ ડિપ્રેસન થઇ શકે છે અથવા વધી શકે છે અથવા ડિપ્રેસન પ્રોટ્રેક્ટેડ વિથડ્રોઅલ સિન્ડ્રોમનો ભાગ હોઇ શકે છે.

નિદાન

નિદાન આકારણી જનરલ પ્રેક્ટિશનર કે મનોચિકિત્સક કે મનોવૈજ્ઞાનિક દ્વારા હાથ ધરવામાં આવે છે. જે વ્યક્તિની હાલની પરિસ્થિતિ, જીવનની વિગત અને હાલના ચિહ્નો તથા કૌટુંબિક ઇતિહાસ નોંધે છે. તેનો વ્યાપક તબીબી ઉદેશ વ્યક્તિની મનોસ્થિતિ પર અસર કરતા જૈવવૈજ્ઞાનિક, માનસશાસ્ત્રીય અને સામાજિક પરિબળો નક્કી કરવાનો છે. આકરણીકર્તા વ્યક્તિના તેમની મનોસ્થિતિનું નિયમન કરતા વર્તમાન રસ્તાઓ (આરોગ્ય અથવા અન્ય) જેમ કે, દારૂ અને દવાનો ઉપયોગ, જેવી બાબતોની પણ ચર્ચા કરે છે. આકરણીમાં માનસિક સ્થિતિ કસોટીનો પણ સમાવેશ થાય છે, તે વ્યક્તિની વર્તમાન મનોસ્થિતિ અને વિચાર વિષયની આકરણી છે, જેમાં ખાસ કરીને, નિરાશા અથવા નિરાશાવાદ, આત્મપીડન અથવા આપઘાત અને હકારાત્મક વિચાર અને આયોજનોની ગેરહાજરીનો સમાવેશ થાય છે.[૧]ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં તજજ્ઞ માનસિક આરોગ્ય સેવા ભાગ્યે જ જોવા મળે છે અને આમ નિદાન અને વ્યવસ્થાપન મોટે ભાગે પ્રાથમિક સારવાર ક્લિનિક્સ પર જ છોડી દેવાય છે. આ મુદ્દો વિકાસશીલ દેશોમાં વધુ વિકટ છે. એકલું ગુણ માપક્રમ પર ગુણ ડિપ્રેસનનું નિદાન કરવા અપુરતું છે.ઢાંચો:Says who પરંતુ તે થોડા સમય માટે ચિહ્નોની ગંભીરતા અંગેનો સંકેત પુરો પાડે છે માટે નિર્ધારિત મહત્તમ ગુણથી વધુ ગુણ ધરાવતા વ્યક્તિનું ડિપ્રેસિવ ડિસઓર્ડર નિદાન માટે વધુ સઘન મૂલ્યાંકન કરી શકાય.[  આ ઉદેશ માટે કેટલાક પ્રકારના ગુણ માપક્રમનો ઉપયોગ થાય છે.[૯૬] ડિપ્રેસનને વધુ સારી રીતે શોધવા સ્ક્રિનિંગ પ્રોગ્રામની તરફેણ કરાઇ છે પરંતુ એવા પુરાવા છે કે તે શોધ દર, સારવાર અથવા પરિણામમાં સુધારો લાવતા નથી. પ્રાથમિક સંભાળ ફિઝીશિયન અને બિનમનોરોગ ચિકિત્સક ફિઝીશિયન મુશ્કેલીથી ડિપ્રેસનનું નિદાન કરે છે કારણકે તેમને શારીરિક ચિહ્નો ઓળખવાની અને તેની સારવાર કરવાની તાલીમ આપેલી હોય છે અને ડિપ્રેસન અનેક શારીરિક (સાયકોસોમેટિક) ચિહ્નો પેદા કરી શકે છે. બિનમનોરોગ ચિકિત્સકો બે તૃત્યાંશ ભાગના કેસ ચુકી જાય છે અને અન્ય દર્દીઓને બિનજરૂરી રીતે સારવાર આપે છે મેજર ડિપ્રેસિવ ડિસઓર્ડરનું નિદાન કરતા પહેલા ડોક્ટર ચિહ્નોના અન્ય કારણો નકારવા માટે સામાન્ય રીતે તબીબી કસોટી અને અને પસંદગીની તપાસ હાથ ધરતા હોય છે. વિવિધ શક્યતા નકારવા રૂધિરના કેટલાક પરિક્ષણ કરવામાં આવે છે જેમાં હાયપોથાયરોડિઝમને બાદ કરવા ટીએસએચ (TSH) અને થાયરોક્સિનનું પ્રમાણ, ચયાપચય વિક્ષેપ નકારવા માટે બેઝિક ઇલેક્ટ્રોલાઇટ અને સિરમ કેલ્શિયમનું પ્રમાણ અને પ્રણાલીગત ચેપ અને દીર્ઘકાલિન રોગ નકારવા ઇએસઆર (ESR) સહિત પૂર્ણ રૂધિર આંકનો સમાવેશ થાય છે દવા પ્રત્યે પ્રતિકૂળ અસર કરતી પ્રતિક્રિયા અને દારૂના દુરૂપયોગને પણ નકારવામાં આવે છે. પુરૂષમાં ડિપ્રેસન માટે જવાબદાર હાયપોગોનાડિઝમનું નિદાન કરવા ટેસ્ટોસ્ટેરોનના સ્તરનું મૂલ્યાંકન પણ કરી શકાય છે ઉંમરલાયક ડિપ્રેસનવાળા વ્યક્તિઓમાં વિષયાત્મક જ્ઞાનાત્મક ફરિયાદો દેખાય છે પરંતુ તે અલઝાઇમરના રોગ જેવા ડિમેન્ટિંગ ડિસઓર્ડરનો પણ સંકેત આપે છે. ડિપ્રેસનને ડિમેન્ટીયાથી અલગ પાડવા જ્ઞાનાત્મક પરિક્ષણ અને બ્રેઇન ઇમેજિંગ મદદ કરી શકે છે સીટી (CT) સ્કેન મનોવિક્ષિપ્ત, ઝડપથી વધતા અથવા અસામાન્ય ચિહ્નો ધરાવતા લોકોમાં બ્રેઇન પેથોલોજીની શક્યતા નકારી શકે છે. કોઇ પણ જૈવવૈજ્ઞાનિક પરિક્ષણ મેજર ડિપ્રેસનની પુષ્ટિ આપતું નથી. તબીબી સંકેત ના મળે ત્યાં સુધી બાદના એપિસોડ માટે તપાસનું પુનરાવર્તન કરાતું નથી. ડિપ્રેસનની સ્થિતિના નિદાન માટે વ્યાપકપણે ઉપયોગમાં લેવાતા માપદંડ અમેરિકન સાયકિયાટ્રિક એસોસિયેશનની ડાયગ્નોસ્ટિક એન્ડ સ્ટેટિસ્ટિકલ મેન્યુઅલ ઓફ મેન્ટલ ડિસઓર્ડર (ડીએસએમ-4-ટીઆર (DSM-IV-TR))ની સુધારેલી ચોથી આવૃત્તિ અને વર્લ્ડ હેલ્થ ઓર્ગેનાઇઝેશનના ઇન્ટરનેશનલ સ્ટેટિસ્ટિકલ ક્લાસિફિકેશન ઓફ ડિસીઝ એન્ડ રિલેટેડ હેલ્થ પ્રોબ્લેમ્સ (આઇસીડી-10 (ICD-10))માં જોવા મળે છે જેઓ રિકરન્ટ ડિપ્રેસિવ ડિસઓર્ડર નામનો ઉપયોગ કરે છે. બીજા ક્રમની પ્રણાલીનો યુરોપના દેશોમાં ઉપયોગ થાય છે જ્યારે પ્રથમ ક્રમની પ્રણાલીનો અમેરિકા અને અન્ય બિનયુરોપયીન દેશોમાં ઉપયોગ થાય છે અને બંનેના લેખકોએ એકને બીજા સાથે પુષ્ટિ આપવાની દિશામાં કામ કર્યું છે. મેજર ડિપ્રેસિવ ડિસઓર્ડરને ડીએસએમ-4-ટીઆર (DSM-IV-TR)માં મનોસ્થિતિ ડિસઓર્ડર તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે. નિદાન સિંગલ અથવા રિકરન્ટ મેજર ડિપ્રેસિવ એપિસોડની હાજરી આધારિત છેએપિસોડ અને ડિસઓર્ડરની દિશા એમ બંનેને વર્ગીકૃત કરવા વધુ ક્વોલિફાયરોનો ઉપયોગ કરાય છે. જો ડિપ્રેસિવ એપિસોડના લક્ષણો મેજર ડિપ્રેસિવ એપિસોડના માટેના માપદંડ ના સંતોષે તો ડિપ્રેસિવ ડિસઓર્ડર નોટ અધરવાઇઝ સ્પેસિફાઇડ કેટેગરીનું નિદાન થાય છે. આઇસીડી-10 (ICD-10) પ્રણાલી મેજર ડિપ્રેસિવ ડિસઓર્ડર શબ્દનો ઉપયોગ કરતી નથી પરંતુ ડિપ્રેસિવ એપિસોડના નિદાન (હળવું, મધ્યમ અથવા ગંભીર) માટેના માપદંડને સમાન માપદંડની યાદી આપે છે. જો મેનિયા વગર મલ્ટિપલ એપિસોડ હોય તો રિકરન્ટ શબ્દ ઉમેરી શકાય છે.

મેજર ડિપ્રેસિવ એપિસોડ

મેજર ડિપ્રેસિવ એપિસોડ ઓછામાં ઓછા બે સપ્તાહ સુધી ગંભીર ડિપ્રેસ્ડ મનોસ્થિતિની હાજરી દ્વારા દર્શાવાય છે.[૩] એપિસોડ આઇસોલેટેડ અથવા રિકરન્ટ હોઇ શકે છે અને તેને હળવું (લઘુત્તમ માપદંડમાં ઓછા ચિહ્નો), મધ્યમ અથા ગંભીર (સામાજિક અથવા વ્યવસાયિક કામગીરી પર નોંધપાત્ર અસર) એમ વર્ગીકૃત કરાયું છે. મનોવિક્ષિપ્ત સાથેના એપિસોડનો સામાન્ય રીતે મનોવિક્ષિપ્ત ડિપ્રેસન , જેને ગંભીર ગણવામાં આવે છે, તરીકે ઉલ્લેખ કરાય છે. જો દર્દી મેનિયા અથવા માર્કેડલી એલિવેટેડ મૂડના એપિસોડ ધરાવતો હોય તો બાઇપોલર ડિસઓર્ડરનું પણ નિદાન કરાય છે. મેનિયા વગરના ડિપ્રેસનને ઘણીવાર યુનિપોલર તરીકે ઉલ્લેખ કરાય છે કારણકે મનોસ્થિતિ એક લાગણી સ્થિતિ અથવા "ધ્રૂવ" પર રહે છે. ડીએસએમ-4-ટીઆર (DSM-IV-TR) એવા કિસ્સાઓને બાદ કરે છે જ્યાં ચિહ્નો બેરીવમેન્ટનું પરિણામ છે. જોકે, મનોસ્થિતિ રહે અને મેજર ડિપ્રેસિવ એપિસોડ ડેવલપના લક્ષણો દર્શાવે તો ડિપ્રેસિવ એપિસોડમાંથી નોર્મલ બેરીવમેન્ટ થવાની શક્યતા હોય છે. આ માપદંડની ટીકા થઇ છે કારણકે તેઓ ડિપ્રેસન થઇ શકે તેવા વ્યક્તિગત અને સામાજિક સંદર્ભોના અન્ય પાસાઓને ધ્યાનમાં લેવાયા નથી  વધુમાં કેટલાક અભ્યાસોમાં ડીએસએમ-IV (DSM-IV) કટ-ઓફ માપદંડ માટે બહુ ઓછો પ્રયોગમૂલક ટેકો જણાયો છે જે સંકેત આપે છે કે તેઓ વિવિધ પ્રકારની ગંભીરતા અને સમયના ડિપ્રેસિવ ચિહ્નોના કોન્ટિનમ પર લદાયેલા ડાયગ્નોસ્ટિક કન્વેન્શન છે. એક્સક્લુડેડ એ સંબંધિત નિદાનની શ્રેણી છે જેમાં ડાયસ્થિમિયા, જેમાં દીર્ઘકાલિન પરંતુ હળવી મનોસ્થિતિ વિક્ષેપ હોય છે  રિકરન્ટ બ્રીફ ડિપ્રેસન, જે ટૂંકા ડિપ્રેસિવ એપિસોડ ધરાવે છે;  માઇનોર ડિપ્રેસિવ ડિસઓર્ડર, જેમાં મેજર ડિપ્રેસનના માત્ર કેટલાક જ ચિહ્નો હાજર હોય છે;  અને એડજસ્ટમેન્ટ ડિસઓર્ડર વિથ ડિપ્રેસ્ડ મૂડ, જેમાં ઓળખી શકાય તેવી ઘટના અથવા સ્ટ્રેસર પર માનવશાસ્ત્રીય પ્રતિભાવમાંથી ઉદભવતો નિરુત્સાહ હોય છે.

પેટાપ્રકારો

ડીએસએમ-4-ટીઆર (DSM-IV-TR) એમડીડી (MDD)ના વધુ પાંચ પેટાપ્રકારોને ઓળખે છે જેને સ્પેસિફાયર કહેવાય છે. તે લંબાઇ, ગંભીરતા અને મનોવિક્ષિપ્ત લક્ષણોની હાજરી ઉપરાંતના છે. મેલાન્કોલિક ડિપ્રેસન તેને મોટા ભાગની અથવા તમામ પ્રવૃતિમાંથી ખુશી ગુમાવવી, સુખદ સંવેદના પ્રત્યે પ્રતિભાવની નિષ્ફળતા, મનોસ્થિતિની ગુણવત્તા શોક અથવા નુકસાનમાં હોય તેના કરતા વધુ ઘેરી હોય, સવારના કલાકોમાં ચિહ્નો વધુ ગંભીર બનવા, વહેલી સવારે ઉઠી જવું, સાયકોમોટર રિટાર્ડેશન, વધુ પડતું વજન ઉતરી જવું (જોકે તેને એનોરેક્સિયા નર્વોસા ના સમજવુ જોઇએ), અથવા વધુ પડતા અપરાધ ભાવ દ્વારા પ્રદર્શિત કરાય છે. એટાયપિકલ ડિપ્રેસન મનોસ્થિતિ પ્રતિક્રિયતા (પેરાડોક્સિકલ એન્હીડોનીયા) અને હકારાત્મકતા, નોધપાત્ર વજન વધારો અથવા ભૂખમાં વધારો (સાનુકૂળ ખોરાક), વધુ પડતી ઊંઘ અથવા અનિદ્રા (અતિ નિદ્રાશીલતા), લેડન પેરાલિસિસ તરીકે ઓળખાતું અંગો પર સંવેદન અને આંતરવ્યક્તિત્વ નકાર પ્રત્યે વધુ પડતી સંવેદનશીલતાના પરિણામ સ્વરૂપ નોંધપાત્ર સામાજિક નબળાઇ દ્વારા દર્શાવવામાં આવે છે. કેટાટોનિક ડિપ્રેસન એ મેજર ડિપ્રેસનનું દુર્લભ અને ગંભીર સ્વરૂપ જેમાં ચાલક વર્તણૂક અને અન્ય ચિહ્નો સંકળાયેલા હોય છે. અહીં વ્યક્તિ ચૂપ બેસી રહે છે અને લગભગ સ્ટુપોરોઝ હોય છે અને સ્થિર રહે છે અથવા કારણ વગરની અથવા બિનપરંપરાગત હિલચાલ દર્શાવે છે. કેટાટોનિક ચિહ્નો સ્કિઝોફ્રેનિયા અથવા મેનિક એપિસોડમાં પણ દેખાય છે અથવા ન્યૂરોલેપ્ટિક મેલાઇનન્ટ સિન્ડ્રોમ દ્વારા સર્જાઇ શકે છે. પોસ્ટપાર્ટમ ડિપ્રેસન , અથવા પ્યુરપેરિયમ સાથે સંકળાયેલા માનસિક અને વર્તણૂક ડિસઓર્ડર, બીજે ક્યાંય વર્ગીકૃત કરાયા નથી , તે બાળકને જન્મ આપ્યા બાદ ઘણીવાર મહિલામાં અનુભવાતું તીવ્ર, સાતત્યપૂર્ણ અને ઘણીવાર અક્ષમ ડિપ્રેસનનો ઉલ્લેખ કરે છે. નવી માતાઓમાં પોસ્ટપાર્ટમ ડિપ્રેસનનો દર 10–15% છે. ડીએસએમ-IV (DSM-IV) જણાવે છે કે પોસ્ટપાર્ટમ ડિપ્રેસન તરીકે લાયક થવા બાળકના જન્મના એક મહિનાની અંદર ડિપ્રેસન શરૂ થાય છે. એવું કહેવાય છે કે પોસ્ટપાર્ટમ ડિપ્રેસન ત્રણ મહિના સુધી લાંબુ ચાલે છે સીઝનલ એફેક્ટિવ ડિસઓર્ડર (SAD) એ ડિપ્રેસનનું એવું સ્વરૂપ છે જેમાં ડિપ્રેસિવ એપિસોડ પાનખર અથવા શિયાળામાં થાય છે અને વસંતમાં મટી જાય છે. બે વર્ષ અથવા લાંબા સયમગાળામાં ઠંડા મહિનાઓમાં જો ઓછામાં ઓછા બે એપિસોડ થાય તો નિદાન કરાય છે

વિભેદક નિદાન[

મેજર ડિપ્રેસિવ ડિસઓર્ડરને મહત્તમ સંભવિત નિદાન તરીકે નક્કી કરવા, અન્ય સંભવિત નિદાન પણ કરવા જોઇએ જેમાં ડાયસ્થિમિયા, ડિપ્રેસનવાળી મનોસ્થિતિ સાથે એડજસ્ટમેન્ટ ડિસઓર્ડર અથવા બાઇપોલર ડિસઓર્ડરનો પણ સમાવેશ થાય છે. ડાયસ્થિમિયા એ દીર્ઘકાલિન, પ્રમાણમાં હળવો મનોસ્થિતિ વિક્ષેપ છે જેમાં વ્યક્તિ બે વર્ષના સમયગાળામાં લગભગ દરરોજ નિરુત્સાહ અનુભવે છે. તેના ચિહ્નો મેજર ડિપ્રેસન ચિહ્નો જેટલા ગંભીર હોતા નથી, જોકે, ડાયસ્થિમિયા ધરાવતા લોકો મેજર ડિપ્રેસનના બીજા એપિસોડ પ્રત્યે અસુરક્ષિત હોય છે (તેનો ઘણી વાર ડબલ ડિપ્રેસન તરીકે ઉલ્લેખ કરાય છે). ડિપ્રેસનવાળી મનોસ્થિતિની સાથે એડજસ્ટમેન્ટ ડિસઓર્ડર એ એક મનોસ્થિતિ વિક્ષેપ છે જે ઓળખી શકાય તેવી ઘટના અથવા સ્ટ્રેસર પર માનસશાસ્ત્રીય પ્રતિભાવ તરીકે દેખાય છે જેમાં પરિણામી લાગણી અથવા વર્તણૂકીય ચિહ્નો નોંધપાત્ર હોય છે પરંતુ મેજર ડિપ્રેસિવ એપિસોડના માપદંડ સંતોષતા નથી. બાઇપોલર ડિસઓર્ડર, જે મેનિક–ડિપ્રેસિવ ડિસઓર્ડર તરીકે પણ ઓળખાય છે, એ એક એવી સ્થિતિ છે જેમાં ડિપ્રેસનવાળા તબકકા મેનિયા અથવા હાયપોમેનિયાના સમયગાળા સાથે બદલાય છે. ડિપ્રેસનને અત્યારે અલગ ડિસઓર્ડર તરીકે વર્ગીકૃત કરાયો છે છતાં તેના પર ચર્ચા ચાલી રહી છે કારણકે મેજર ડિપ્રેસનનું વ્યક્તિગત વિશ્લેષણ કેટલાક હાઇપોમેનિક ચિહ્નો અનુભવે છે જેમાં મૂડ ડિસઓર્ડર કોન્ટિનમનો પણ સમાવેશ થાય છે.

સ્કિઝોફ્રેનિયા:

ઘણીવાર રોજિંદા જીવનમાં કામને કારણે અથવા તો અંગત જીવનમાં સંબંધોને લઈને વ્યક્તિ સતત તણાવ હેઠળ જીવતો હોય છે. આવી સ્થિતિમાં જે-તે વ્યક્તિના શારીરિક સ્વાસ્થ્યની સાથે માનસિક સ્વાસ્થ્ય પર પણ ઘણી ઊંડી અસર પડતી હોય છે. પરંતુ તાજેતરમાં થયેલા એક અભ્યાસ અનુસાર તણાવથી વ્યક્તિ લાંબા ગાળે ગંભીર માનસિક બીમારીથી પીડાય શકે છે. સતત તણાવ હેઠળ જીવતી વ્યક્તિના મગજની કોષિકાઓને અસર થતાં તેમને સ્કિટ્ઝોફ્રેનિઆ જેવી બીમારી લાગુ પડવાની સંભાવના વધી જાય છે. અભ્યાસકર્તાઓ અનુસાર મગજની માઈક્રોગ્લિયા નામની એક ખાસ ફેગોસાઈટ કોષિકા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કર્યું છે. ફેગોસાઈટ કોષિકા ખરેખર તો મોટા કદની રક્તકણિકાઓ છે, જે શરીરને અસર કરનારા રોગોના જીવાણુ સામે રક્ષણ પૂરું પાડતી હોય છે. પરંતુ તણાવની અસર હેઠળ માઈક્રોગ્લિયા કોષિકા વધુ માત્રામાં સક્રિય બને છે અને પરિણામે સ્કિટ્ઝોફ્રેનિઆ જેવી બીમારી લાગુ પડવાની સંભાવના રહે છે. સતત તણાવમાં રહેતાં વ્યક્તિ માટે આ અભ્યાસ ચેતવણી સમાન છે.સ્કિજોફ્રેનિયા એટલે ખંડિત માનસિકતા. લાંબા સમય સુધી ભયભિત માનસિક, ત્રાસદાયક અવસ્થાનું બીજુ નામ છે. જેનું અંતિમ પરિણામ હત્યા કે આત્મહત્યાના રૂપમાં પણ હોઇ શકે છે. સ્કિજોફ્રેનિયા ગ્રસ્ત વ્યકિત પોતાના વિચારોમાં ખોવાયેલો રહે છે. કોઇ કામમાં મન લાગતું નથી કે લોકો સાથે હળવા મળવાનું પણ ગમતુ નથી.તે દરેક વ્યકિતને શંકા-કુશંકાની નજરે જુએ છે. જાણે કોઇ તેની વિરુધ્ધ ષડયંત્ર ન રચતું હોય.તેને જાત જાતની અને અવનવી ડરામણી અવાજો સંભળાયા કરે છે. ડરામણી છાયાઓ દેખા દે છે અને તે હિંસા તથા આત્મહત્યામાં ખોવાયેલો રહે છે. રોગી પોતાની પ્રત્યે ઉદાસ રહે છે. ત્યાં સુધી કે પોતાની દિવસભરની પ્રવૃતિઓ પણ સારી રીતે કરી શકતો નથી. સામાન્ય પ્રકારના આવા રોગી ગુમસુમ અને ચૂપચાપ રહે છે, પરંતુ ગંભીર અવસ્થાના રોગીહિંસક અને વિદ્રોહી બની જાય છે. તેઓ પોતાને માટે અને કયારેક કયારેક બીજા વ્યકિત માટે ખતરનાક બની જાય છે. તેઓ આત્મહત્યાના વિચાર અથવા પ્રયત્ન કરી શકે છે અથવા બીજી વ્યકિત ઉપર જીવલેણ હુમલો કરી શકે છે. રાસાયણિક સંરચનામાં પરિવર્તન કારણભૂત મગજ અને વ્યવહારના ક્ષેત્રમાં થયેલા આધુનિક સંશોધનોથી માલુમ પડયું છે કે આ બીમારી મગજની રાસાયણિક સંરચના ઉપરાંત કાર્ય-વ્યવહારમાં આવેલા વિશિષ્ટ પ્રકારના પરિવર્તનને કારણે થાય છે. આ મગજમાં મળતા ન્યુરોકેમિકલ્સ ડોપેમાઇન અને સેરોટોનાની માત્રામાં ફેરફારને લીધે થાય છે જે વ્યકિતની અંદર વારસાગત આ બીમારીની સંભાવના હોય છે. તેનામાં તાણના સમયે ઉભરીને દેખા દે છે. માતા- પિતા બંનેમાંથી કોઇ એકને આ બીમારી હોય તો તેમના સંતાનને આ બીમારી થવાની સંભાવના ૬૦ ટકા સુધીની હોય છે. જોડકાં બાળકોમાંથી કોઇ એકને આ બીમારી હોય તો બીજા બાળકને આ બીમારી થવાની આશંકા સો ટકા હોય છે. કયારે થઇ શકે છે? આ બીમારી કિશોરાવસ્થામાં ૧૫-૧૬ વર્ષની ઉંમરે જોવા મળે છે. અમુક લોકોમાં આ બીમારી ઝડપથી પ્રસરે છે અને ગંભીરરૂપ ધારણ કરે છે. આવી વ્યકિતને માનસિક ચિકિત્સાલયમાં રહેવાની જરૂર પડતી નથી. તે ઘરે રહીને પણ સારવાર કરાવી શકે છે. જેમ જેમ ચિકિત્સા વિજ્ઞાનમાં પ્રગતિ થતી રહે છે તેમ તેમ તેની સારવારની રીતોમાં પણ નિરંતર સુધારો થઇ રહ્યો છે. સૌ પ્રથમ કોઇ મનોચિકિત્સક દ્વારા આની સારી રીતે જાણકારી મેળવવી આવશ્યક છે. આને માટે અમુક મનોવૈજ્ઞાનિક તપાસ કર્યા પછી પરિવારના ઇતિહાસની જાણકારી પણ મેળવે છે. આના પછી બીમારીનું કારણ શોધી કાઢવામાં આવે છે. તેની સારવારમાં દવાઓ, ફેમિલી થેરેપી તેમજ પુનર્વાસનો આશરોે લેવામાં આવે છે. ગંભીર પ્રકારના રોગી, જેના પર દવાની અસર થતી નથી, તેમને માટે ઇસીટી અત્યંત સુરિક્ષત અને અસરકારક સાબિત થઇ શકે છે. ખાસ કરીને હિંસક વ્યવહાર વાળા રોગીઓ પર આની તરત અસર થાય છે અને તેમની હિંસક પ્રવૃત્તિ બંધ થઇ જાય છે. શું છે ઇલાજ સ્કિજોફ્રેનિયાના રોગીઓની સફળ સારવાર પછી તેમનું પુનર્વાસ કરવું ઘણું આવશ્યક છે. આવા રોગીઓનો સંપર્ક વર્ષો સુધી તેમના પરિવાર અને સમાજથી કપાઇ જાય છે. તેથી તેઓનું પુનર્વાસ ઘણી મહેનત ઉપરાંત ધીરજ માંગી લે છે. જેમાં ચિકિત્સકોની સાથે પરિવાર અને સમાજનો સહયોગ અનિવાર્ય હોય છે. આને ધ્યાનમાં રાખીને કેટલાક સાઇકેટ્રિક સેન્ટર અમુક સેવાભાવી સંગઠનોના સહયોગથી રોગીઓને સામાન્ય બનાવવા તથા સમાજના મુખ્ય પ્રવાહથી જોડવા માટે વિશેષ કાર્યક્રમ ચલાવી રહ્યા છે. રિક્રજોફ્રેનિયાની સારવાર તેમજ પુનર્વાસમાં ફેમિલી થેરેપીની મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા છે. આના માટે પરિવારના સભ્યોને તાલીમ આપવામાં આવે છે. તેઓને રોગી સાથે કેવો વર્તાવ કરવો, કેવી ભાવના પ્રગટ કરવી તથા તેઓના કામકાજમાં કેવી રીતે મદદરૂપ થઇ શકાય તે બધું શીખવવામાં આવે છે. સામાન્ય રીતે સ્કિજોફ્રેનિયાના રોગીને હોસ્પિટલમાં દાખલ કરવાની જરૂર પડતી નથી, પરંતુ ગંભીર પ્રકારના રોગીઓને અમુક દિવસ અથવા અમુક સપ્તાહ માટે માનસિક ચિકિત્સાલયમાં રાખવા પડે છે. સ્મિતા ભટ્ટ 2. આઘાતજનક અનુભવ શારીરિક દુર્વ્યવહાર: માનવી એક સામાજિક પ્રાણી છે. માનવી સમાજમાં રહે છે અને સમાજ સાથે આંતરક્રિયાઓ કરે છે. છે.આપણે રોજ-બરોજ કેટલીય સમસ્યાઓનો સામનો કરતાં હોઇએ છીએ જેમાંની કેટલીક સમસ્યાઓનો ઉકેલ થોડા સમયમાં મળી જતો હોય છે.તો કેટલીક સમસ્યાઓનો ઉકેલ મેળવતા ઘણી વાર લાગે છે.ઘણી સમસ્યાયુક્ત ઘટના એવી હોય છે,જેનો ઉકેલ શોધવા કરતાં તે કેમ આપણી સાથે ઘટે છે. તેની ચિંતા આપણે વધારે કરતા હોઇએ છીએ જેમાંની એક છે બળાત્કારની ઘટના બળાત્કાર એક એવી ઘટના છે જેમાં બળાત્કાર પામનાર પિડિત વ્યક્તિ ફક્ત શારીરિક રીતે ઇજાગ્રસ્ત થતી નથી પરંતુ માનસિક આઘાતની લાગણી પણ અનુભવતી હોય છે. બળાત્કાર સ્ત્રીઓ, અપરણિત છોકરીઓ, બાળકીઓ ,કિશોરીઓ તેમજ પુરૂષો પર પણ થતો હોય છે,જો કે પુરૂષો પર થતા બળાત્કારના કિસ્સાઓ ઓછા હોય છે.

બળાત્કારની ઘટના:

“બળાત્કાર એટલે કોઇપણ સ્ત્રી કે પુરૂષની તેની મરજી વિરૂધ્ધ જાતીય સમાગમની પ્રવૃતિ કરવી” બળાત્કાર ફક્ત શારીરિક સબંધ કે જાતીય સમાગમ સાથે જ સંકળાયેલો હોતો નથી,પરંતુ પિડિતની માનસિક સ્વસ્થતા સાથે પણ સંકળાયેલો હોય છે. આ પરિસ્થિતિમાં સ્ત્રીની માનસિક સમતુલા પર ખૂબ જ જોખમ હોય છે.બળાત્કારની ઘટનાં એ સ્ત્રી માટે ખૂબજ આઘાતજનક હોય છે.બળાત્કાર ફક્ત એક સ્ત્રી પર એક પુરૂષ દ્વારા કે પછી એક પુરૂષ પર એક સ્ત્રી દ્વારા જ થતો નથી પરંતુ ઘણા બધા પુરૂષો કે સ્ત્રીઓ દ્વારા વિજાતીય વ્યક્તિ પર થાય છે.એક કરતાં વધારે પુરૂષો કે સ્ત્રીઓ દ્વારા થતો બળાત્કાર ‘સામૂહિક બળાત્કાર’ કહેવાય છે. બળાત્કારની ઘટનાં ખૂબ જ મનોભાર ઉત્પન્ન કરનારી હોય છે. બળાત્કારની ઘટના ઘણા બધા ઘટકો પર આધાર રાખે છે.ઘણી વખત એવુ પણ બનતુ હોય છે કે કોઇ પરિચિત વ્યક્તિ દ્વારા જ બળાત્કાર થતો હોય છે. દા.તા કોઇ છોકરી પર તેના બહેનનાં પતિ દ્વારા થતો બળાત્કાર અથવા કાકા કે મામા દ્વારા પોતાની ભત્રીજી પર થતો બળાત્કાર પરિચિત વ્યક્તિ દ્વારા થતાં બળાત્કારમાં સ્ત્રી ખૂબજ મનોભારયુક્ત પરિસ્થિતિમાં હોય છે. તે કોઇને તેની જાણ પણ કરતાં નથી અને અંદરને અંદર મૂંઝાય છે. આવી પરિસ્થિતિમાં તેની માનસિક સ્થિતિ ખૂબ જ કફોડી હોય છે.અને તેનાં લીધે પીડિત સ્ત્રીને માનસિક વિકૃતિ થવાનુ વધારે જોખમ હોય છે. બળાત્કાર ઘણી વખત સ્ત્રી પર સામૂહિક રીતે પણ કરવામાં આવતો હોય છે. હમણાં જ તાજા ઉદાહરણ જ જોઇએ તો દિલ્હી ગેંગરેપની ઘટના નજર સમક્ષ ઉપસી આવે છે, જેમાં પીડિત છોકરી મૃત્યુ પામી હતી. એક કરતા વધારે પુરૂષો દ્વારા કરવામાં આવતા બળાત્કારને લીધે ઘણી વાર સ્ત્રીનુ મૃત્યુ પણ થતુ હોય છે.ઘણી વખત એવુ પણ બનતુ હોય છે છેકે નાની બાળકીઓપર બળાત્કાર થતાં હોય છે.આપણે સમાચારપત્રકમાં રોજ - બરોજ નવાં બળાત્કારના કિસ્સાઓ વાંચતા હોઇએ છીએ. બાળકીઓ પર થતા બળાત્કાર તેનાં આખાય જીવનને અસર કરતાં હોય છે.ફ્રોઇડના કહેવા પ્રમાણે બાલ્યાવસ્થાના અનુભવો વ્યક્તિના આખાય જીવનને અસર કરે છે. બાળકીઓ પર બળાત્કાર થાય છે,ત્યારે એ સમયે તે ખૂબ જ આઘાત અનુભવે છે જે સમગ્ર જીવન દરમિયાન તેને અસર કરે છે. બળાત્કારની ઘટના એ એક ક્રૂર આઘાતજનક ઘટનાં છે. “બળાત્કારની ઘટના ભલે કોઇ સ્ત્રી સાથે એકવાર બની હોય પરંતુ જ્યારે જ્યારે તેની સમક્ષ આ ઘટનાનુ વર્ણન થાય છે ત્યારે ત્યારે તેના પર બળાત્કાર થાય છે અને આ બળાત્કાર માનસિક બળાત્કાર હોય છે જે શારીરિક બળાત્કાર કરતાં પણ વધારે વિકટ અસરો ઉત્પન્ન કરે છે.”

બળાત્કારની પરિસ્થિતિ અને અનુભવ:

બળાત્કારની પરિસ્થિતિ સ્ત્રી માટે ખૂબ જ મનોભારયુક્ત હોય છે.વ્યક્તિત્વ આ પરિસ્થિતિમાં ખૂબ જ પ્રેરણાદાયી હોય છે.જો સ્ત્રી બહિર્મુખી તેમજ સમસ્યા સામે લડનાર હોય તો આ પરિસ્થિતિમાં થોડા સમયમાં જ બહાર આવી જાય છે.પરંતુ ઘણી સ્ત્રીઓ ખૂબ જ સંવેદનશીલ હોય છે.આવી સ્ત્રીઓ પોતાની જાતને વધુ જવાબદાર માનીને વધુ ભયની લાગણી અનુભવે છે.આવી સ્ત્રીઓ અન્ય વ્યક્તિની મદદ લેતાં કે પોલીસને બનાવની જાણ કરતાં પણ અચકાય છે. તે પોતાની આબરૂ બચાવવાં પોતાની હકીકત જાહેર થવા દેતી નથી અને અંદરો અંદર ખૂબજ સંઘર્ષ અનુભવતી હોય છે. કેટલીક સ્ત્રીઓ વધુ આવેગમાં આવીને આત્મહત્યા પણ કરી લે છે. ઘણી વખત એવુ પણ બનતું હોય છે કે બળાત્કાર પામેલ સ્ત્રીને કુટંબ તેમજ સમાજ તરફથી તિરસ્કાર મળતો હોય છે.કોઇ સ્ત્રી પરણિત હોય તો પતિ દ્વારા તેને કોઇ સહકાર મળતો નથી અને સમાજમાં પણ તેની ટીકા થાય છે આને કારણે સ્ત્રી હિંમત હારી જાય છે. કેટલીકવાર સમાજ કે કુટુંબ બળાત્કાર માટે સ્ત્રીને જ જવાબદાર ગણે છે અને આને લીધે સ્ત્રીની હિંમત તૂટી જતી હોય છે.બધી બાજુથી મળતાં તિરસ્કારને કારણે તે મનોવિકૃતિની દર્દી પણ બનતી હોય છે. બળાત્કારનો અનુભવ એ સ્ત્રી માટે ખૂબ જ ભયંકર હોય છે.જે તેનાં સ્વાસ્થ્યને ખૂબજ અસર કરે છે. બળાત્કારની ઘટના પછી સ્ત્રીઓમાં વૈચારીક પ્રક્રિયાઓમાં ખલેલ પહોંચે છે.તેઓમાં એકાગ્રતાનો અભાવ જોવા મળે છે.તેઓ અનિશ્ચિત કાલ્પનિક વિચારોની ફરીયાદ કરે છે. સ્ત્રીઓને બળાત્કારની ઘટનાનાં સ્વપ્નો આવ્યા કરે છે. કેટલીકવાર તો ગભરાઇને રાત્રે ઊંઘમાંથી પણ ઉઠી જાય છે અને બળાત્કારની ઘટનાનુ દ્રશ્ય વારંવાર તેની નજર સમક્ષ આવી જાય છે અને તે ભયની લાગણી અનુભવે છે. બળાત્કારની ઘટના એ સ્ત્રી માટે ખૂબ જ માનસિક આઘાતની ઘટનાં છે અને આ આઘાતમાંથી નીકળક્વું એ સ્ત્રીઓ માટે ખૂબ જ મુશ્કેલ કાર્ય છે, જેમાં કુટુંબ અને સમાજ તેમજ મિત્રોનો સહકાર ખૂબ જ જરૂરી છે.

બળાત્કાર થતો કેવી રીતે અટકાવી શકાય?

ળાત્કાર થતો રોકવા માટે પુરૂષોમાં સ્ત્રી-સન્માનની ભાવનાં જગાવવી જોઇએ. સંચાર માધ્યમો જેવા કે ટેલિવિઝન, થિયેટર પર બતાવવામાં આવતા બિભત્સ ચેનચાળા દર્શાવતી ફિલ્મો,વિજ્ઞાપન કે જે શારીરિક ઉત્તેજના ઉત્પન્ન કરે છે,તેના પર રોક લગાવવી જોઇએ. મા-બાપે પોતાનાં બાળકોમાં ઉચ્ચ સંસ્કારોનું સિંચન કરવુ જોઇએ અને આપણી સંસ્કૃતિનુ અનુકરણ કરતા શિખવવુ જોઇએ. સ્ત્રીઓને સ્વ-રક્ષણની તાલીમ આપવી જોઇએ અને મહિલા પોલીસ સ્ટેશનોની રચના કરવી જોઇએ. બળાત્કાર કરનાર સામે સરકારે ખૂબ જ કડક કાર્યવાહી કરવી જોઇએ અને ખૂબ જ સખત સજા કરવી જોઇએ કે જેથી ભવિષ્યમાં આવું અમાનવીય કૃત્ય કરતા વ્યક્તિ સો વાર વિચાર કરે. બળાત્કાર એ એક ક્રૂર આઘાતજનક ઘટના છે અને આવી ઘટનાં સમાજ માટે એક કલંક સમાન છે,જેમાં પિડિત વ્યક્તિને શારીરિક અને માનસિક નુકસાન થાય છે. બળાત્કાર પામનાર સ્ત્રી માટે બળાત્કાર પછીનું જીવન જીવવુ ખૂબ જ અઘરૂ કામ છે અને તેથી કુટુંબ, સમાજ તરફથી તેને માન-સન્માન મળી રહે તે ખૂબ જ જરૂરી છે.બળાત્કાર પછીના સમયગાળા દરમિયાન પિડિત સ્ત્રીનું શારીરિક અને માનસિક સ્વાસ્થ્ય સારૂ બનાવવા માટેનાં પ્રયાસો કરવા એ આપણા સૌની જવાબદારી છે.સરકાર પણ તેમાં મદદરૂપ થાય તેવી આપણે આશા રાખીએ છીએ. આ એક ગંભીર સમસ્યા વિશે આપણે બધાએ ગહન ચિંતન કરવું પડશે.તેમજ આવી અમાનવીય ઘટના થતી રોકવી પડશે અને એ જ આપણી રાષ્ટ્ર પ્રત્યેની નૈતિક ફરજ છે.( નરેશ જી.વાઘેલા,અધ્યાપક સહાયક,મનોવિજ્ઞાન વિભાગ, સરકારી વિનયન અને વાણિજ્ય કોલેજ,જાદર, જી.સાબરકાંઠા)

જાતીય દુર્વ્યવહાર:

કોઈ પણ સમાજ માટે ત્રણ બાબતો શરમજનક ગણાય : બાળકોને સજા કરવી, બાળકોનું અપહરણ કરવું અને બાળકો સાથે સેક્સ્યુઅલ વ્યવહાર કરવો. કોઈ પણ સમાજ માટે કિડ્સ-હિટિંગ કરુણ ઘટના ગણાય, કિડ્સ-કિડનૅપિંગ ક્રૂર ઘટના ગણાય અને કિડ્સ-રેપ કલંકિત ઘટના ગણાય. કરુણતા, ક્રૂરતા અને કલંકિતતા સાથે કૉમ્પþપોમાઇઝ કરનારો સમાજ કદી સલામત નથી રહેતો અને કદી સુખીયે નથી થતો. એક ફ્ઞ્બ્ દ્વારા ૬૦૦ મહિલાઓનો કેસ-સ્ટડી કરવામાં આવ્યો હતો જેમાં ૭૮ ટકા મહિલાઓએ કબૂલ કર્યું હતું કે તેમની સાથે તેમના બાલ્યકાળમાં જાતીય સતામણીની હેવાનિયત આચરાઈ હતી. આ આંકડા તો પાછા ૧૯૯૮ના વાસી આંકડા છે. તાજા આંકડામાં ઓર શરમજનક વધારો થયેલો છે. ટીવીની એક ચૅનલ પર ‘સાવધાન ઇન્ડિયા’ કાર્યક્રમ અંતર્ગત એવી સત્ય ઘટનાઓ દર્શાવવામાં આવી હતી જેમાં સ્કૂલની અંદર ફીમેલ સ્ટુન્ડ્ટસ સાથે જાતીય સતામણી થતી હોય. સ્કૂલના પ્યુનથી માંડીને શિક્ષક, આચાર્ય અને ટ્રસ્ટી સહિતના વ્યભિચારી પુરુષોની હવસનો શિકાર બનતી તે કિશોરી એટલી હદે ડરી ગઈ હોય છે કે પોતાની ફૅમિલીમાંય કોઈને કશું કહી શકતી નથી. આમિર ખાને પણ કિડ્સ સાથે સમાજમાં વિવિધ સ્થળે આચરવામાં આવતી ક્રૂરતા તેના બહુ જાણીતા ટીવી-શોમાં બતાવી હતી. અખબારોમાં આંતરે દિવસે બાળકો સાથે થયેલી જાતીય સતામણીના ન્યુઝ પ્રગટ થતા રહે છે. બાળકો પર ગૅન્ગ-રેપ કરવાનો ઇજારો માત્ર દિલ્હી નગરનો જ છે એવું માનવાની જરૂર નથી. આ કલંકને મિટાવવાના જેટલા ઉપાયો છે એમાં સૌથી પહેલો ઉપાય સેક્સ-એજ્યુકેશન છે. બાળકને પોતાના તમામ શારીરિક અવયવોનો યોગ્ય પરિચય મળે, દરેક અવયવની કુદરતી કામગીરીનો અભ્યાસ કરાવવામાં આવે એ જરૂરી છે. બાળકને આપણે જેવી રીતે નવકારમંત્ર, ગાયત્રીમંત્ર કે હનુમાન ચાલીસા ગોખાવવાનો આગ્રહ રાખીએ છીએ એ જ રીતે તેને તેના શારીરિક અવયવોની સાચી ઓળખ આપવાનોય આગ્રહ આપણે રાખવો જોઈએ. બાળકને જેવી રીતે પૃથ્વી ગોળ હોવાનાં કારણો અને ગુરુત્વાકર્ષણના નિયમો ભણાવવામાં આવે છે એટલી જ સહજ રીતે તેનાં ગુપ્ત અંગો એટલે કે જનનાંગો વિશે ભણાવવામાં આવે એ જરૂરી છે. મોઢામાં મુકાયેલો ભોજનનો કોળિયો કઈ રીતે અન્નનળી મારફત હોજરીમાં પહોંચે છે અને પછી ક્રમશ: કઈ રીતે આગળ વધીને એનું પાચન થાય છે અને છેલ્લે મળસ્વરૂપે બહાર નીકળે છે એ તમામ બાબતો ‘પાચનતંત્ર’માં ભણાવવામાં આવે છે એટલી જ નૉર્મલ રીતે બાળકનો જન્મ કઈ રીતે થાય છે એ પણ ભણાવવું જોઈએ. એટલું જ નહીં, ગુપ્ત અંગોની સફાઈ, માવજત અને રક્ષણ વિશે પણ ભરપૂર જ્ઞાન આપવું જોઈએ.ટૉઇલેટ-લેટ્રિન ગયા પછી હાથ-પગની સફાઈ જેટલી જરૂરી છે એટલી જ ગુપ્તાંગોની સફાઈ અનિવાર્ય છે એ બાબતનું નૉલેજ તેને તદ્દન નૉર્મલી અપાતું રહેવું જોઈએ. બાળક હાથમાં કાતર કે છૂરી-ચાકુ પકડે તો એ બાબતે આપણે તેને અલર્ટ કરીએ છીએ, તેને ઈજા ન પહોંચે એ માટેનું ગાઇડન્સ આપીએ છીએ એ જ રીતે તેનાં ગુપ્તાંગો સાથે કોઈ છેડછાડ કરે, તેની સાથે કોઈ પણ બીજી વ્યક્તિ દુર્વ્યવહાર કરે તો એવી સ્થિતિમાં શું કરવું, કઈ રીતે બચવું અને એવું કરનારને કઈ રીતે ખુલ્લો પાડવો તેની તાલીમ અવશ્ય આપવી જ પડશે. બાળકો સાથેનો આવો કલંકિત વ્યવહાર ઉપાશ્રયો, આશ્રમો અને મઠોમાં પણ વ્યાપકરૂપે થતો રહે છે. આ સત્ય આપણે જ નહીં સ્વીકારીએ તો એનાં માઠાં પરિણામો વેઠવા તૈયાર રહેવું પડશે. અત્યારે યુવાન સાધુરૂપે હયાત છે એવા એક સાધુએ મને રૂબરૂ સ્પષ્ટ વાત કરી હતી કે તેમની દીક્ષાના પ્રથમ દિવસે જ તેના ગુરુએ પોતાની ઇન્દ્રિય તે બાળસાધુ સામે ખુલ્લી કરીને કેટલીક ચેષ્ટાઓ કરી હતી અને એમ કરવાથી મોક્ષ જલદી મળવાની ગૅરન્ટી આપી હતી. આવું સાંભળીને કોઈની ધાર્મિક લાગણી દુભાય તો એની મને જરાય પરવા નથી, સમાજ જાગે અને બાળદીક્ષાઓ અટકાવે તો જાહેરમાં આ વાત લખવાનું મારું સાહસ લેખે લાગશે. બ્રહ્મચર્યનાં ધતિંગોએ આપણને કેટલી હદે મિસગાઇડ કર્યા છે અને મોક્ષની લાલચે આપણને કેટલી હદે અંધશ્રદ્ધા તરફ ધકેલી દીધા છે એનો હિસાબ પણ માંડી શકાય એમ નથી. મોક્ષ ન મળે તો વાંધો નહીં, પણ સહજ રીતે મળેલાં સુખોને ફગાવી દઈને નરક પેદા કરવામાં વળી કઈ આધ્યાત્મિકતા-ધાર્મિકતા છે?બાળકો સાથે જાતીય સતામણી અને મિસબિહેવિયર માત્ર દૂરના કે અજાણ્યા લોકો જ કરે છે એવું નથી. હકીકતમાં એવું જોવા મળે છે કે તેના શિક્ષકો-ધર્મગુરુઓ, પાડોશીઓ અને ક્યારેક તો તદ્દન નજીકનાં સગાંઓ દ્વારા તેને ત્રાસ આપવામાં આવે છે. ત્રાસ આપનાર વ્યક્તિ બાળકને ધમકાવે છે કે આ વાત કોઈને કરીશ તો તારું આવી બનશે. કાં તો તેને મોક્ષની અથવા પરીક્ષામાં પાસ કરવાની લાલચ આપવામાં આવે છે, કાં તો તેને વિકટ ભય બતાવીને ભયભીત કરી દેવામાં આવે છે.

પ્રાયશ્ચિત્ત કરો

સેક્સ-એજ્યુકેશન એ વલ્ગેરિટીનું કે વિકૃતિઓનું શિક્ષણ નથી. ઘણા લોકોને સેક્સ-એજ્યુકેશન શબ્દ જ ભડકાવી મારે છે. સેક્સ-એજ્યુકેશન તો પાચનતંત્ર, રુધિરાભિસરણ વગેરેની જેમ શરીરના અવયવોનો પરિચય મેળવીને કુદરતે તેમને કઈ કામગીરી સોંપી છે એ જાણવા માટે છે. ગુપ્તાંગો-જનનાંગોની સફાઈ-સુરક્ષા અને માવજત કઈ રીતે કરવી અને જો એમ ન કરવામાં આવે તો કેવા-કેવા રોગ થાય, કેવી-કેવી બીમારીઓ આવે અને કેવાં-કેવાં માઠા પરિણામો ભોગવવાં પડે છે એ બધા સામે બાળકને ચેતવણી આપે છે, તેને સજાગ કરે છે. જે લોકોએ ભૂતકાળમાં સેક્સ-એજ્યુકેશનનો વિરોધ કર્યો હોય તેમણે હવે પ્રાયશ્ચિત્ત કરીને એની પ્રબળ ફેવર કરવા મેદાનમાં ઊતરવું જોઈએ. એવું ન કરે તે વ્યક્તિ પરોક્ષ રીતે બાળ-સતામણીના પાપમાં હિસ્સેદાર છે એમ માનવું.

લાઇફ-ટાઇમની યાતના

બાલ્યાવસ્થામાં કોઈકની હવસનો ભોગ બનેલી બાળકી પછીથી ક્યારેક લાઇફટાઇમ હતાશામાં ધકેલાઈ જાય છે. પછી તે કોઈનો ભરોસો કરતી નથી. મોટી યુવતી થયા પછીયે પોતાની ફૅમિલીમાં કે જૉબ કરતી હોય ત્યાં સતત વહેમ અને શંકામાં ફફડ્યા કરે છે. પોતાની સાથે ફરીથી દુર્વ્યવહાર થશે એવી દહેશત તેને નખોરિયાં ભર્યા કરે છે. પોતાની બદનામી થવાનો ડર પણ તેનો પીછો કરતો રહે છે. બાળક મેલ હોય કે ફીમેલ, તેની સાથે થયેલી જાતીય સતામણી તેને પર્મનન્ટ યાતના આપનારી બની રહેતી હોય છે. પેરન્ટ્સે આ બાબતે સાવધાન-અલર્ટ રહેવાની જરૂર છે.

દાઝ્યા પર ડામ

ટ્રૅજેડી તો એ છે કે ઘણી વખત બાળક આપણને આવી કોઈ વાતનો અણસાર આપે તોય આપણે સમજતા નથી કે ગણકારતા નથી. બાળક સમજદાર હોય, ભણવામાં તેને રસ હોય તોય સ્કૂલ જતાં તે ડરતું હોય તો આપણે એ બાબતને બાળકનું સ્કૂલ નહીં જવાનું બહાનું સમજીને ઊલટાનું તેને પરાણે ત્યાં મોકલીએ છીએ! પાડોશમાં કે પરિચિત વ્યક્તિઓમાં કોઈના પ્રત્યે બાળકને તીવþ અણગમો હોય કે એનાથી તે દૂર ભાગતું હોય ત્યારે એવું નહીં કરવા અને ઊલટાનું પેલી વ્યક્તિ કહે તેમ કરવા તેની સાથે રહેવા આપણે બાળકને સમજાવીએ છીએ. બાળકની મનોવ્યથા કે તેની સંવેદના સમજવામાં આપણે ઘણો વખત ઉપેક્ષા સેવીએ છીએ. આપણી આવી ઉપેક્ષા બાળક સાથે થતી ક્રૂર અને કલંકિત ઘટનાઓ કરતાંય તેને વધુ ત્રાસ આપનારી બની રહે છે. તેને દાઝ્યા પર ડામ જેવું લાગતું હશે!( યુદ્ધ: ઘરેલું હિંસા, પણ સ્થાનિક દુરુપયોગ, spousal દુરુપયોગ, battering, કુટુંબ હિંસા, અને ગાઢ ભાગીદાર હિંસા (IPV) તરીકે ઓળખાય છે, અપમાનજનક વર્તનના પેટર્ન તરીકે લગ્ન જેવા ગાઢ સંબંધ એક બીજા સામે ભાગીદાર, ડેટિંગ કુટુંબ દ્વારા વ્યાખ્યાયિત કરવામાં આવે છે, સહવાસ અથવા ઘરેલું હિંસા, તેથી વ્યાખ્યાયિત ભૌતિક આક્રમણ અથવા હુમલો (ફટકા, લાત, તીક્ષ્ણ, shoving, રિસ્ટ્રેયનીંગ, slapping, પદાર્થો ફેંકવા, બેટરી), અથવા તેના ધમકીઓ સહિત ઘણા સ્વરૂપો છે;. જાતીય દુર્વ્યવહાર; ભાવનાત્મક દુરુપયોગ; નિયંત્રિત અથવા domineering; ધમકી; છેતરપીંડી; / નિષ્ક્રિય અપ્રગટ (દા.ત., ઉપેક્ષા) દુરુપયોગ;. અને આર્થિક વંચિતપણું 3.ગુંડાગીરી(Bullying). પર્સનાલિટી ડિસઓર્ડર: કેટલાક માનસિક રોગ એવા છે જેના દર્દીઓ આપણાં કુટુંબોમાં,મિત્રવર્તુળોમાં, સગાં-સંબંધીઓમાં હોય છે છતાં તેઓ ક્યારેય મનોચિકિત્સકોની મુલાકાત લેતા નથી. આવા માણસોને પર્સનાલિટી ડિસઓર્ડર (વ્યક્તિત્વની ઊણપ) નામનો રોગ હોય છે. બીજા મોટા ભાગના માનસિક રોગથી તે એ રીતે જુદો પડે છે કે બીજા રોગ વ્યક્તિને થાય છે. જ્યારે આ 'પર્સનાલિટી ડિસઓર્ડર' વ્યક્તિને 'હોય'છે. અર્થાત્ અન્ય માનસિક રોગો જીવનના કોઈ તબક્કે માણસને થાય છે અને તે પહેલાં એ માણસ નોર્મલ હોય છે. જ્યારે'પર્સનાલિટી ડિસઓર્ડર' દર્દીઓના જીવનમાં એવો તબક્કો ક્યારેય નથી આવતો કે જે પહેલાં તેઓ નોર્મલ હોય અને ત્યાર પછી તેઓ દર્દી થઈ જાય. આપણે સમાજમાં જે જે વિચિત્ર વિચારવાળા, એક્સેન્ટ્રિક લોકોને જોઈએ છીએ તેમાંના ઘણા પર્સનાલિટી ડિસઓર્ડરવાળા એટલે કે ખામીયુક્ત વ્યક્તિત્વવાળા હોવાની સંભાવના છે. આવા લોકોને તેમની આ માનસિક બીમારીને કારણે થતી મોટા ભાગની તકલીફો તેમના અન્ય સામાજિક વ્યવહારોમાં જ ઉદ્ભવતી હોય છે. જો આવા લોકો સમાજથી દૂર ટાપુ ઉપર જઈને એકલા જીવન જીવે તો તેઓ ભાગ્યે જ કોઈ તકલીફો સર્જતા હોય છે.વારંવાર કાયદાકીય ગૂંચ ઊભી કરનારા અને એ જ ભાષામાં વાત કરનારા લોકો, ધાર્મિક વિધિઓ (રિચ્યુઅલ્સ)માં જ દિવસનો મોટા ભાગનો સમય વીતાવનારા લોકો, ખૂબ ઉપરછલ્લા સંબંધો રાખનારા લોકો, ચોરી, જુગાર, વેશ્યાગમન, દારૂ, ખૂનામરકી, બ્લેકમેઇલિંગમાં વ્યસ્ત રહેનારા લોકો, એકાકી અલિપ્ત, અલાયદું, નીરસ જીવન જીવનારા લોકો, પોતાને બહુ મોટા સમજનારા અને બડાશ હાંકનારા લોકો, આ બધા જુદા જુદા પર્સનાલિટી ડિસઓર્ડરવાળા લોકોનાં ઉદાહરણો છે. જેઓના આચાર, વિચાર, વ્યવહાર, વાણી, વર્તન સામાન્ય માણસ કરતાં જુદા છે છતાં તેઓ ન્યુરોટિક લોકોની જેમ પીડાતા નથી અને સાઇકોટિક લોકોની જેમ છેક જ અસંબદ્ધ, અકલ્પ્ય વ્યવહાર કરતા નથી હોતા.આવા લોકોને 'પેરાનોઇડ', 'સ્કીઝોઇડ', 'ર્નાિસસ્ટિક', 'એવોઇડન્ટ', 'પેસિવ એગ્રેસિવ', 'એન્ટિ સોશિયલ', 'ડિપેન્ડન્ટ' એવાં નામ આપવામાં આવ્યાં છે. ડીએસએમ (ડાયગ્નોટિક અને સ્ટેટેસ્ટિકલ મેન્યુઅલ ફોર મેન્ટલ ડિસઓર્ડર) નામની અમેરિકન પદ્ધતિ પ્રમાણે આવા દરેક રોગના નિદાન કરવા માટે ક્રમબદ્ધ શ્રેણીબદ્ધ લક્ષણો દર્શાવવામાં આવ્યાં છે.

બાળપણ દરમિયાનના ઉછેરમાં મોટી ક્ષતિઓ હોય છે. તેઓની સારવાર પણ સૌથી અઘરી ગણાય છે. પચીસ વર્ષની વયે તો ચિત્રકાર મિસ તૃષ્ણા અગ્રવાલ આખા શહેરમાં પ્રખ્યાત થઈ ગઈ હતી. સેંકડો લોકો તેના પરિચિત હતા. તે પોતે સ્માર્ટ, દેખાવડી, ભણેલી અને બુદ્ધિશાળી હતી. તેનું બોલવું, તેની છટા, આકર્ષક હતાં અને તેમ છતાં કોણ જાણે તેનો ફિયાન્સ સતીશ તેનાથી સંતુષ્ટ, સુખી નહોતો. એનું કારણ એ હતું કે તૃષ્ણાના પુરુષ મિત્રોની કંપની ખૂબ મોટી હતી. એટલું જ નહીં તૃષ્ણા તેના પુરુષ મિત્રો અંગે જરાય સિલેક્ટિવ નહોતી. તૃષ્ણા વધુ પડતી મળતાવડી હતી. તે ઘણા બધા સાથે ઉપરછલ્લા સંબંધ રાખતી. તે એટલી હદે કે આજે તમારી સાથે ઓળખાણ થઈ તો કાલે તમને ઘરે બોલાવશે અને પરમ દિવસે તમારી સાથે પિકનિકનો પ્લાન પણ બનાવી નાખશે. વળી, સતીશને જેનો સૌથી વધુ ગંભીર વાંધો પડયો હતો તે બાબત એ હતી કે તૃષ્ણા ઘણી વાર ચુસ્ત, વધારે પારદર્શક અને ટૂંકાં વસ્ત્રો પહેરતી હતી. ઉપરાંત તે અન્ય સમવયસ્ક પુરુષોને વારંવાર સ્પર્શ

કરતી અને હાથ પકડી લેતી. તે સૌ કોઈ સાથે ખૂબ જ લાગણીશીલ હતી. હમણાં એકદમ હસતી બોલતી હોય અને તરત જ ધ્રૂસકે ધ્રૂસકે રડવા લાગી જાય. ક્યારેક તો એવું લાગે કે તે નાટકીય રીતે વર્તી રહી છે અને જાણે સામેવાળાને 'મેનીપ્યુલેટ' કરવા જ જુદી જુદી રીતે વર્તી રહી છે. તૃષ્ણાનું આ વ્યક્તિત્વ 'હિસ્ટ્રીઓનિક' પ્રકારનું કહેવાય છે અને તેના આ વ્યક્તિત્વને લીધે તેના પોતાના કુટુંબીજનો તથા ફિયાન્સ સાથેના સંબંધો બગડવા માંડયા હતા. શહેરમાં પણ ઘણાનાં મનમાં તેના વર્તન પ્રત્યે સૂગ ઉત્પન્ન થઈ હતી. તે સ્માર્ટ હોવા છતાં ઉછાંછળી, સસ્તી, કામુક છોકરી તરીકે કુખ્યાત થઈ હતી. તેની બીમારીને હિસ્ટ્રીઓનિક પર્સનાલિટી ડિસઓર્ડર કહેવાય છે. આવા જ બીજા એક પર્સનાલિટી ડિસઓર્ડરનું નામ છે 'બોર્ડરલાઈન પર્સનાલિટી ડિસઓર્ડર' જે પણ ઘણે ભાગે છોકરીઓને થાય છે. બોર્ડરલાઈન વ્યક્તિત્વ ધરાવતી વ્યક્તિઓ જિંદગીનો ઘણો સમય લાગણીનાં તીવ્ર ચઢાણ- ઉતારમાં ગાળે છે. તેઓ લાગણીવશતાની ચરમસીમાએ જ જીવતા હોય છે. તેઓ એક વ્યક્તિને આજે અત્યંત આવેશપૂર્ણ રીતે ચાહતા હોય તો કાલે અને એ જ પરાકાષ્ઠાએ ધિક્કારતા હોય છે. આવી વ્યક્તિઓના બધા ભાવો ક્ષણિક, અસ્થાયી હોય છે. તેઓનાં કાર્યો, વિચારો, વૃત્તિઓ, ભાવનાઓ, કશામાં સુમેળ કે સાતત્ય નથી હોતું. તેમનું આખું જીવન નિરંકુશ ક્રોધ, ક્ષણિક પ્રેમના ઉભરા તથા અંતહીન ખાલીપણાના અહેસાસ વચ્ચે ફંગોળાતું રહે છે. આત્મહત્યાઓ, પ્રણયવિચ્છેદો, વ્યસનો, અનિશ્ચિતતાઓ તથા આત્મપીડનોના અસંતુલિત પટ ઉપર તેઓ એકલા પડી જતા હોય છે. બોર્ડરલાઈન લોકો કોઈને સારાનરસાના મિશ્રણરૂપે નથી જોઈ શકતા. તેઓને મન આજે આ માણસ દુનિયાનો સર્વોત્તમ માણસ છે તો કાલે બીજાં જ કોઈક કારણસર એ માણસ દુનિયાનો સૌથી દુષ્ટ માણસ બની જાય છે.( મનોવૃત્તિ - રચના કોઠારી, http://www.sandesh.com/article.aspx?newsid=93616) ક્યારેક આપણાં જોવામાં આવતું હોય છે કે એક ટોળામાં કોઈ વ્યક્તિનું વલણ થોડું અલગ હોય છે કે તેમની વાતને સામાન્ય વ્યક્તિ સમજી નથી શકતાં. આવા વ્યક્તિઓને તેમની અસપાસના લોકોની હુંફની બહું જ જરૂર હોય છે. તો જોઈએ કેવા લક્ષણોથી તમને ખબર પડે કે તમારી સામેના માણસ કાંઈ અલગ હોય તો તેને શેની જરૂર હોય છે. પેસિવ-એગ્રેસિવ તમે એવા એકાદ માણસને તો ઓળખતા જ હશો જે ઉપર ઉપરથી ખૂબ શાંત, સ્વસ્થ, સરળ, મળતાવડો લાગે પણ તેનું વર્તન એવું હોય કે જેથી તમારું એને સોંપેલું કામ કદીય પૂરું જ ન થાય. આવા માણસો 'પેસિવ-એગ્રેસિવ-પર્સનાલિટી ડિસઓર્ડર' ધરાવતા હોય છે. તેઓ ઉપરથી પેસિવ પણ અંદરથી એગ્રેસિવ હોય છે. તેમનું એ એગ્રેશન મહત્ત્વનાં કામો ચૂકી જવામાં કામની ઝડપ ઘટી જવામાં, અકારણ વિલંબમાં છતું થતું હોય છે. એવોઇડન્ટ વળી, કેટલાક માણસો એવા હોય છે જેઓથી કોઈ પણ પ્રકારનું સૂચન નકારાત્મક વિશ્લેષણ કે વિવેચન સહી શકાતું નથી. તેઓ જાકારો સહી શકતા નથી. તેઓને હંમેશાં બિનશરતી પ્રેમ જોઈતો હોય છે. તેઓ તમારી તરફ તો જ અભિમુખ થાય જો તમે તેમને સ્વીકારવા તૈયાર હો એની તેમને ખાતરી હોય, આ કારણસર આવા લોકો બીજાને મળવાનું કોઈ પાસે કંઈ માંગવાનું ટાળતા હોય છે. તેઓ અન્યોની હૂંફ, પ્રેમ, લાગણી, દોસ્તી બધું જ ખૂબ તીવ્રતાથી ઝંખતા હોય છે, પરંતુ ઉપેક્ષાના ડરથી તેઓ કોઈની પાસે હાથ લાંબો કરતાં ડરતા હોય છે. આવી વ્યક્તિઓને 'એવોઇડન્ટ પર્સનાલિટી ડિસઓર્ડર' થયો કહેવાય છે. એન્ટિ સોશિયલ પર્સનાલિટી આપણે સમાજમાં કે રીઢા, ખંધા, ગુનોગારોને જોઈએ છીએ તેમાંના મોટા ભાગના 'એન્ટિ સોશિયલ પર્સનાલિટી ડિસઓર્ડર' નામના રોગના દર્દી હોય છે. તેઓ નૈતિકતા, એથિક્સ કે મોરાલિટીને પોતાના જીવનમાં પચાવી નથી શક્યા હોતા. નશીલાં દ્રવ્યો-દારૂનું સેવન, તેની હેરાફેરી, બળાત્કાર, પરસ્ત્રીગમન, મારફાડ, ચોરી, જુગાર, વગેરે ઘણું બધું તેઓ કરતા હોય છે. એવું જ્ઞાન તો જેણે જિંદગીમાં કેવળ એક જ હિન્દી ફિલ્મ જોઈ હોય તેને પણ હોય છે. તેઓનો ઉછેર, સંસ્કાર, માતા-પિતા તરફથી મળેલો તિરસ્કાર અથવા અભાવ આ બધું તેની બીમારી માટે જવાબદાર હોય છે.એક્સેન્ટ્રિક વળી, એવા માણસો જ ક્યારેક આપણને ભટકાઈ જતા હોય છે કે જેઓ ખૂબ અસાધારણ, વિચિત્ર, કઢંગું જીવન જીવતા હોય છે. તેઓ 'એક્સેન્ટ્રિક' હોય છે. તેઓ ભ્રમ-વિભ્રમ, અણદીઠ શક્તિ, પેરોસાઇકોલોજિકલ ફ્રીનોમીના જેવા કે ઇન્ટયૂશન, સાઇકોકાઇનેસીસ વગેરેમાં અત્યંત રસ લેતા હોય છે અને તેઓને ગૂઢ શાસ્ત્રો, દેવી ચિહ્નો વગેરેનો અભ્યાસ હોય છે. આવા લોકોને 'સ્કીઝોટાઇપલ પર્સનાલિટી ડિસઓર્ડર' હોય છે અને તેમના રહસ્યમય દેખાવ, વાણી, વર્તનને લીધે લોકો તેમને અર્ધપાગલ ગણતા હોય છે.ડિપેન્ડન્ટ પર્સનાલિટી એક બીજી બીમારીનું નામ ડિપેન્ડન્ટ પર્સનાલિટી ડિસઓર્ડર છે. જેમાં વ્યક્તિમાં મનોબળનો સરાસર અભાવ હોય છે. તે વ્યક્તિની જિંદગીના બધા જ નિર્ણયો કોઈ અન્ય વ્યક્તિ લેતી હોય છે. આવા લોકોની બીજાને અનુકૂળ થઈ જવાની વૃત્તિ અને સહનશક્તિ અમર્યાદ હોય છે. તેઓ હંમેશાં જવાબદારી લેવાનું ટાળે છે. તેઓને હંમેશાં નિરાધાર, સુષુપ્ત, લાચાર માણસનો જ પાઠ ભજવવાનું ફાવતું હોય છે. ક્યારેક તેઓનું વર્તન સમજી નથી શકાતું જેમ કે અમુક કાર્ય તેઓ પોતાને માટે કરવાનું પસંદ નથી કરતા, નથી સ્વીકારતા અને નથી કરી શકતા. જ્યારે એ જ કામ તેઓ બીજી કોઈ બળવાન વ્યક્તિ માટે તેની છત્રછાયામાં તેની જવાબદારીના રક્ષણ હેઠળ કરી શકતા હોય છે. ઓબ્સેસિવ તમે અતિશય ચોખ્ખાઈના આગ્રહી માણસો તો જોયા જ હશે. જેઓ દિવસમાં ત્રીસ વાર હાથ ધોતા હોય, ચાર વાર નાહતા હોય અને આખો દિવસ બધું વાળીઝૂડીને સાફ કર્યા કરતા હોય. આવા લોકો ઓબ્સેસિવ પર્સનાલિટી ડિસઓર્ડરથી પીડાતા હોય છે. તેઓ ગંભીર, કડક, ચુસ્ત, ચોકસાઈવાળા હોય છે. તેઓને બધી વસ્તુ પોતપોતાની જગ્યા ઉપર બરાબર ગોઠવાયેલી જ જોઈએ. તેઓ ચમત્કાર, દૈવી શક્તિમાં માનતા હોય છે અને ટચાકો ફૂટવાથી શુકન અને અપશુકન થશે એ નક્કી કરવામાં ખાસ્સો એવો સમય લગાડતા હોય છે.પેરાનોઈડ આવા જ સંકુચિત માનસવાળા અને ગંભીર, કદી ન હસનારા બીજા પણ એક પ્રકારના લોકો હોય છે. જેઓ પેરાનોઈડ પર્સનાલિટી ડિસઓર્ડરથી પીડાતા હોય છે. પેરાનોઈડ લોકો અત્યંત શંકાશીલ હોય છે. તેઓ ધીમે અવાજે બોલે છે. ગોગલ્સ પહેરે છે અને દરેક નાની નાની વાતમાંથી કોઈ ચોક્કસ પ્રકારનો સંદેશો તારવવાનો પ્રયત્ન કરે છે. તેઓને દરેક વાતની ગંધ આવી જતી હોય છે. જે વાત નથી બનવાની હોતી તેની સુધ્ધાં આવા લોકો બધું ઓનપેપર રાખે છે. તેઓ હંમેશ સાવધાન, ચોંકેલા, એલર્ટ રહે છે. તેઓ કોર્ટ-કચેરી, કાયદા-કાનૂન વગેરેથી ક્યારેય થાકતા નથી.નાર્સિસ્ટિક છેલ્લે એવા ડંફાસિયા લોકોની વાત કરી લઈએ જેઓ ઉપર બધાને ચીડ ચડે છે. 'નાર્સિસ્ટિક પર્સનાલિટી ડિસઓર્ડર' નામનો રોગ ધરાવતા આવા લોકો પોતાની શક્તિ, આવડત, સૂઝ, સમજ, બડાશ હાંકવામાંથી જ ઊંચા નથી આવતા. આવા લોકો બીજાઓની સારી વાતોને જોઈ શકતા નથી. પોતાને સમથિંગ સ્પેશિયલ માનનાર આવા નાર્સિસ્ટિક લોકો સ્વાર્થ, લઘુતાગ્રંથિ, આત્મકેન્દ્રી વલણ વગેરેથી પીડાતા હોય છે.આ બધા રોગ અને મહત્ત્વની વાત એ છે કે ઘણી વેળા 'નોર્મલ' માણસમાં પણ જુદી જુદી પર્સનાલિટીની થોડી થોડી છાંટ હોય છે. આથી ક્યારેક શંકા કરનાર માણસને 'પેરાનોઈડ પર્સનાલિટી ડિસઓર્ડર'નો રોગી ન કહેવો જોઈએ.ઘણા માનસિક રોગમાં વ્યક્તિના માનસના અમુક જ ભાગો બગડે છે. જેમ કે, 'ડીમેન્ટિક' વ્યક્તિની યાદશક્તિ બગડી જાય છે અને 'મેન્ટલી રિટાર્ડેડ', બાળકની બુદ્ધશક્તિ મંદ હોય છે. એન્કઝાઈટી-ડિપ્રેશનમાં લાગણીઓ અને સ્કીઝોફ્રેનિયામાં વિચારો પર સૌથી વધુ અસર પહોંચે છે. જ્યારે પર્સનાલિટીના ઉપર વર્ણવેલા રોગમાં વ્યક્તિના સમગ્ર વ્યક્તિત્વનાં તમામ પાસાંઓ જેવાં કે વિચાર, વાણી, વર્તન, સંબંધો, લાગણીઓ, શૈલીઓ, કામનાઓ વગેરે ઉપર ઊંડી અને લાંબા ગાળાની કાયમી અસરો જોવા મળે છે. આત્મહત્યાઓ, પ્રણયવિચ્છેદો, વ્યસનો, અનિશ્ચિતતાઓ તથા આત્મપીડનોના અસંતુલિત પટ ઉપર તેઓ એકલા પડી જતા હોય છે. બોર્ડરલાઈન લોકો કોઈને સારાનરસાના મિશ્રણરૂપે નથી જોઈ શકતા. ડ્રગ વ્યસન / સબસ્ટન્સ એબ્યૂઝ(Drug Addiction / Substance Abuse) : માદક દ્રવ્ય એક રાસાયણિક પદાર્થ છે જે આપણા શરીરમાં લઈએ ત્યારે આપણા શરીરના જીવનરસમાં ફેરફાર કરાવે છે, પણ સ્પષ્ટ પણે આ માદક દ્રવ્ય લેવાથી બધા લોકો વ્યસની નથી થતા. આ સ્વાભાવિક લક્ષણો આ દ્રવ્ય લેવાથી તેના વર્ચસ્વ ઉપર કાબુ લાવે છે અને આ માદક દ્રવ્ય લેવાથી કોઇપણ માણસ તેના પ્રતિકારથી બચી શક્તો નથી. માદક દ્રવ્યનો એક ઘુટ અને તમે ખોવાઇ જશો. ૧૯૪૦ પછી (ખાસ કરીને યુ.એસ.એમાં) આ જીવનવિજ્ઞાન વિશેષક રોગની સામાન્ય કલ્પના તેનો સુધાર કરે છે. આ માદક દ્રવ્યનું જુનુ વ્યસન દર્દી માટે દવા તરીકે કામ કરે છે. આ નવો સિદ્ધાંત જે વ્યસન બાબત જન્મજાત લોકોમાં જે માદક દ્રવ્યના વ્યસનને સહેલાઇથી ફરીથી લ્યે છે, કારણકે એમાં નજાણિતા અવયવો દર્દીના વ્યક્તિગતને વિવાદાસ્પદ રૂપે બદલાવે છે. આ વ્યસન એક જન્મજાત લાક્ષણિકતા અથવા લોકોમાં નથી પણ લોકોની પ્રતિક્રિયા એક ખાસ પ્રકારના અનુભવને લીધે છે. આમાં મુખ્ય સવાલ એ છે કે સૌથી જુનુ અને ચાલતુ રહેલ સંશોધન આ વ્યસન ઉપર ખોટી જગ્યાએ ઉગમ સ્થાન બતાવેલ છે.વ્યસન એક ઔષધીય પદાર્થથી નથી લાગતુ જે એક માણસમાં શરૂ થાય છે જે તેની/તેણીની પરિસ્થિતીને અને એ માણસની શોધ અનુભવને. આ સૌથી પહોળુ અને વધારે પડતુ, જે બધાયને સમજાય એવુ વ્યસન છે. વ્યસન એ એક બહુ જ વ્યક્તિગત છે જે તેના અનુભવને એક ખાસ ઉદ્દેશને લઈને એક વર્તણુકનુ પરિણામ છે, જે સ્વાભાવિક રીતે બધાય લોકોમાં અથવા તત્વમાં નથી. પણ મુખ્ય પ્રશ્ન એ છે કે આપણે એનો ઉકેલ કેવી રીતે લાવવો અને તેના વધારે વપરાશની કાર્યપદ્ધતી કેવી છે જેને લીધે માદક દ્રવ્યનો વારંવાર વધુ વપરાશ થાય છે. શરૂઆતમાં માદક દ્રવ્ય લેવાથી આનંદનો અનુભવ થાય છે અને જે લેવાથી ચિંતા ઓછી થાય છે એમ અહેસાસ થાય છે પણ ખરી રીતે એ વસ્તુને લઈને ચિંતા વધે છે. માદક દ્રવ્ય લેવાથી જીંદગીની મુશ્કેલીઓનો સામનો કરવાની શક્તિ ઓછી થાય છે. આવી પરિસ્થિતીમાં માદક દ્રવ્ય લેવાનું દુષ્ટ ચક્ર ચાલુ થાય છે અને એક ખોટા પ્રકારની રાહત મળવાની સંવેદના થાય છે અને ગુલામી કરવાની જરૂરીયાત એક મજબુત દબાણ કરે છે. આ પરિસ્થિતી એક ગુંચવણ ભરેલી છે જે શારિરીક પરાધીનતા કરતા વધારે છે.આ રોગનુ નિદાન કરવાની ચાવી એ છે કે હંમેશા દર્દી જે માદક દ્રવ્યનુ સેવન કરે છે એ વારંવાર આ દવા લેવાનો આગ્રહ રાખે છે એ જાણવા છતા કે આમ કરવાથી આનુ પરિણામ કેટલુ ખરાબ આવશે. આનો અર્થ એ કે તેને માદક દ્રવ્યનું સેવન કરવાથી દુર રાખવાથી એ આ વ્યસન છોડી નહી શકે.પદાર્થ દુરુપયોગ પદાર્થો અતિશય ઉપયોગ અથવા ઉપભોગ છે (દવાઓ અને દારૂ) હાનિકારક જથ્થામાં. તે સામાન્ય રીતે વ્યસન સાથે હાથ માં હાથ જાય છે, દવાઓ અને દારૂ પર બેકાબૂ પરાધીનતા જે. યુએસએ માં, ડ્રગ દુરુપયોગ દવા overdosing મૃત્યુ સૌથી વધુ ટકાવારી માટેનું કારણ બને છે.:જુદા જુદા માદક દ્રવ્યોના વ્યસન •દારૂનું વ્યસન •કોકેનનું વ્યસન •કોડેનનું વ્યસન •ક્રેકનું વ્યસન એક્સ્ટસીનું વ્યસન હેરોઇનનું વ્યસન LSD નું વ્યસન ગાંજાનું વ્યસન <મેથનું વ્યસન મોરફીનનું વ્યસન ઓપિએટનું વ્યસન અફીણનું વ્યસન મદ્યપાન, દારૂ પરની પરાધીનતા તરીકે પણ ઓળખાય છે, તે અસમર્થ કરતી વ્યસની વિકૃતિ છે. તે મદ્યપાન કરતી વ્યક્તિના સ્વાસ્થ્ય અને સામાજિક આધાર પર નકારાત્મક અસર કરતી હોવા છતાં દારૂનું અનિવાર્ય અને અસંયમી સેવન જેવા લક્ષણો ધરાવે છે. અન્ય કેફી પદાર્થોના વ્યસનની સરખામણીમાં, મદ્યપાન સેવનને તબીબી વિજ્ઞાને સારવાર યોગ્ય રોગ તરીકે વ્યાખ્યાયિત કર્યો છે. ‘મદ્યપાન સેવન’ પરિભાષા વિશાળ રીતે ઉપયોગમાં લેવાતી પરિભાષા છે, સૌપ્રથમ, 1849 માં મેગ્નસ હસ દ્વારા ઉપયોગમાં લેવાઇ હતી, પરંતુ 1980 ડિએસએમ III (DSM III) માં તબીબી વિજ્ઞાનમાં ‘દારૂ ગેરઉપયોગ’ અને ‘દારૂ પરાધીનતા’ તરીકે બદલાવવામાં આવી હતી. સમાન રીતે, 1979 માં નિષ્ણાત વર્લ્ડ હેલ્થ ઓર્ગેનાઇઝેશન (World Health Organisation) કમિટિએ “દારૂ પરાધીનતા લક્ષણસમૂહ” ના વર્ગને પસંદ કરી, ‘મદ્યપાન’ ના ઉપયોગને નૈદાનિક વાસ્તવિકતા તરીકે નાપસંદ કર્યો. 19મી સદીમાં અને 20મી સદીની શરૂઆતમાં, મદ્યપાન નામ અપાયું તે પહેલાં મદ્યપાન પરાધીનતાને ડિપ્સોમેનીયા (dipsomania) કહેવાતી હતીદ્યપાન સેવનના જૈવિક તાંત્રિક આધારો સંદિગ્ધ છે, જોકે, જોખમી કારણોમાં સામાજિક વાતાવરણ, મનોભાર, માનસિક સ્વાસ્થ્ય, જનીન તત્વોની પરિસ્થિતિ, વય, વંશીય સમૂહ અને જાતિનો સમાવેશ થાય છે. લાંબા-ગાળાનું મદ્યપાન મગજમાં સહનશીલતા અને શારીરિક પરાધીનતા જેવા શરીરવૈજ્ઞાનિક પરીવર્તનો સર્જે છે. આ પ્રકારના મસ્તિષ્ક રસાયણિક પરિવર્તનો મદ્યપાન કરનારની સેવન બંધ કરવાની અનિવાર્ય અણઆવડતને જાળવી રાખે છે અને દારૂ સેવનની અસાતત્યતા પરદારૂ છોડવાના લક્ષણસમૂહમાં પરિણમે છે.] અતિશય દારૂના ગેરઉપયોગની એકત્રિત ઝેરી અસરોના કારણે દારૂ મગજ સહિત શરીરના લગભગ તમામ અવયવોને નુકસાન કરે છે, મદ્યપાનના જોખમોમાંથી વિસ્તૃત તબીબી અને મનોવૈજ્ઞાનિક વિકૃતિઓ ઉદ્દભવે છે. મદ્યપાન કરનાર અને તેમના જીવનના લોકો માટે મદ્યપાન સેવન સઘન સામાજિક પરિણામો ધરાવે છે.મદ્યપાન સેવન એ સહનશીલતા, પીછેહઠ અને અતિશય દારૂના ઉપયોગની સતત હાજરી છે; વ્યકિતના સ્વાસ્થ્યને નુકશાનકારક હોવાની સંભાવના હોવા છતાં, દારૂ પીનાર વ્યક્તિના આ પ્રકારના અનિવાર્ય સેવન પર નિયંત્રણની નબળાઇ તે મદ્યપાન કરનાર વ્યક્તિ બનશે તેની શક્યતા સૂચવે છે. પ્રશ્નાવલિ-આધારીત પરીક્ષણ એ મદ્યપાન સહિત નુકસાનકારક પીવાની રીતો શોધવાની પદ્ધતિ છે. મદ્યપાન બિનઝેરીકરણ સેવન કરતી વ્યક્તિને દારૂ પીવાથી દૂર કરવા સામાન્ય રીતે દારૂ છોડવાના લક્ષણ સમૂહને સંચાલિત કરવા વિપરીત-સહનશીલતા માદક પદાર્થો જેવાં કે બેન્ઝોડિયાઝેપાઇન્સ આપવામાં આવે છે. પૂર્વ-તબીબી કાળજી, જેવી કે સમૂહ ઉપચાર, અથવા સ્વ-સહાય સમૂહો, સામાન્ય રીતે મદ્યપાન ત્યાગને જાળવી રાખવા માટે આવશ્યક છે. ઘણીવાર, મદ્યપાન કરનાર લોકો બેન્ઝોડીયાઝેપાઇન્સજેવી અન્ય દવાઓના વ્યસની હોય છે, જેના માટે વધારાની તબીબી સારવાર જરૂર છે પુરૂષની સરખામણીમાં, મદ્યપાન કરનારી સ્ત્રી દારૂની નુકશાનકારક શારીરિક, મસ્તિષ્કીય અને માનસિક અસરો પ્રત્યે વધુ સંવેદનશીલ હોય છે અને સ્ત્રી માટે મદ્યપાન કરવાથી સામાજિક કલંક વધે છે. વર્લ્ડ હેલ્થ ઓર્ગેનાઇઝેશન (World Health Organisation) ના અંદાઝ પ્રમાણે વિશ્વભરમાં 140 મિલીયન લોકો મદ્યપાન કરે છે. દીર્ધકાલીન દારુના દુરૂપયોગથી વિસ્તૃત માનસિક સ્વાસ્થ્યની સમસ્યાઓ થઇ શકે છે. ગંભીર જ્ઞાનાત્મક સમસ્યાઓ અસામાન્ય નથી; વિસ્મૃતિના કેસોમાંથી અંદાજે 10 ટકા કિસ્સા મદ્યપાન ઉપયોગ સાથે સંલગ્ન છે, જે તેના વિસ્મૃતિનું બીજું અગત્યનું કારણ બનાવે છે. વધારે પડતો મદ્ય ઉપયોગ મસ્તિષ્ક કાર્યમાં નુકશાન પહોંચાડે છે, અને લાંબા સમયે માનસિક સ્વાસ્થ્યને વધતા પ્રમાણમાં અસર થઇ શકે છેમદ્યપાન કરનારાંઓમાં માનસિક સમસ્યાઓ સામાન્ય છે, જેમાં 25 ટકા જેટલા લોકો ગંભીર માનસિક વિક્ષેપતાથી પીડાય રહ્યાં છે. ચિંતા અને હતાશા વિકૃતિઓ ખૂબ પ્રચલિત મનોવિકૃતિ લક્ષણો છે. સામાન્ય રીતે મનોવિકૃતિના લક્ષણો દારૂ છોડવા દરમિયાન શરૂઆતમાં વધુ ખરાબ બને છે, પરંતુ અવિરત ત્યાગથી તેમાં પ્રાથમિક સુધારો અથવા અદ્રશ્ય થઇ જાય છે. મનોવિકૃતિ, વિટંબણા, અનેઆવયવિક મસ્તિષ્ક લક્ષણસમૂહ દારૂના દુરૂપયોગથી ઉદ્દભવી શકે જે માનસિક બિમારી જેવા ખોટા નિદાન તરફ દોરી જઇ શકે છે. દીર્ઘકાલીન દારૂ દુરૂપયોગના પ્રત્યક્ષ પરિણામ તરીકે ભય વિકૃતિ ઉત્પન્ન અથવા વધુ ખરાબ કરી શકે છે.ગંભીર હતાશાજનક સમસ્યા અને મદ્યપાનની સહ-ઘટના સારી રીતે નોંધવામાં આવી છે. આ સહ ઘટનાઓ વચ્ચે, હતાશાજનક ઘટનાઓ વચ્ચે સામાન્ય ભેદ છે જે દારૂના ત્યાગ (“પદાર્થ-પ્રલોભન”) સાથે ઘટી જાય છે, અને જે હતાશાજનક ઘટનાઓ પ્રાથમિક છે અને ત્યાગ સાથે ઘટતી નથી (“સ્વતંત્ર” તબક્કાઓ). અન્ય કેફી પદાર્થોનો વિશેષ ઉપયોગ હતાશાના જોખમમાં વધારો કરે છે. માનસિક વિકૃતિઓ જાતિ આધારીત અલગ હોય છે. મદ્ય-ઉપયોગની વિકૃતિ ધરાવતી સ્ત્રીઓ ઘણીવાર તીવ્ર હતાશા, ચિંતા, ભય વિકૃતિ, ખાઉધરાપણું, આઘાત-પૂર્વેની મનોભાર વિકૃતિ (PSTD), અથવા તીવ્ર વ્યક્તિત્વ વિકૃતિ જેવા મનોવિકૃત નિદાન એકસાથે ધરાવે છે. મદ્ય-ઉપયોગની વિકૃતિ ધરાવતા પુરૂષો મોટાભાગે અહંપ્રેમી અથવા અસામાજિક વ્યક્તિત્વ વિકૃતિ, દ્વિધ્રુવી વિકૃતિ, માનસિક બિમારી, આવેગ વિકૃતિ અથવા ધ્યાનની ખામી/અતિપ્રવૃત્તિ વિકૃતિની સહ-ઘટનાનું નિદાન ધરાવતા હોય છે.[૫૮] સામાન્ય વસતિમાં માનસિક વિકૃતિઓના અધિક ઉદાહરણો અને દારૂ પર વધુ પરાધીનતા તરફ દોરી જઇ શકે છે તેની સરખામણીમાં મદ્યપાન કરનારી સ્ત્રીઓ વધુ પ્રમાણમાં શારીરિક અથવા જાતિય હુમલો, શોષણ અને ઘરેલુ હિંસાનો ઇતિહાસ ધરાવતી હોય છે.[ ગાંજો માટે સામાન્ય નામ છે ગાંજાનો અને ભાંગ. તે આરોગ્ય માટે કોંક્રિટ પરિણામો બનેલાંબા સમય સુધી ઉપયોગ. કેટલાક કિસ્સાઓમાં, હાઇ ચિંતા અને હતાશા અનુભવ લાગણીઓ પ્રમાણમાં તેમજ બીમાર બની ઉપયોગ કરે છે તે છે. ગાંજો વાહન ક્ષમતા અસર કરે છે. ગાંજાના ધૂમ્રપાન કેન્સર થઇ શકે છે. ગર્ભાવસ્થા દરમિયાન, કેનાબીસ ગર્ભ પર નકારાત્મક અસર કરી શકે છે. કેનાબીસ ઉપયોગ લાંબા ગાળાની વિચારી છે અને લાગણી અસર કરી શકે છે. કેટલાક કિસ્સાઓમાં, લાંબા સમય સુધી ઉપયોગ પરાધીનતા અને વ્યસન થઈ શકે છે. ગાંજો તે માટે સંવેદનશીલ હોય છે જે લોકો માનસિક ટ્રીગર કરી શકો છો. કેટલાક સંશોધકો કહે છે કે: ગાંજો વધુ ખતરનાક દવાઓ માટે પ્રથમ પગલું છે.< ગાંજો પ્રતિકારક સિસ્ટમ પર નકારાત્મક અસરો હોય છે. ગાંજો પ્રજનન / વંધ્યત્વ અસર કરે છે. ગાંજો સ્કિઝોફ્રેનિયા થઇ શકે છે. વધુ માહિતી. ગાંજો લાગણી અને વસ્તુઓ રસ ગુમાવી તરફ દોરી જાય છે. ગાંજો તેને ઉપયોગ કરવાનું બંધ કરવાનો પ્રયાસ કરી, ખાસ કરીને જ્યારે ગુસ્સો થઇ શકે છે.

ગાંજો

રેઝિન અને હર્બલ કેનાબીસ શરીર અને આત્મામાં પર અસર ગાંજો ધીમે ધીમે પરંતુ મક્કમતાપૂર્વક કંઈક ધ્યાનમાં લીધા દુરુપયોગકર્તા વગર સામાન્ય રીતે સમગ્ર વ્યક્તિત્વ ફેરફારો, અથવા તેમના પોતાના સમસ્યાઓ કારણે દુરુપયોગ ઓળખી શકે છે કે ઝેર છે. આ વ્યસની પોતે બંને માટે પીડાતા બનાવે છે, સંબંધીઓ અને અન્ય લોકો કરશે વ્યસની જે સંપર્ક. કેનાબીસ દુરુપયોગ યુવાન લોકો માનસિક પરિપક્વતા અસર કરે છે. ભાવનાત્મક ગરબડ જરૂરી મુક્તિ અને કિશોરો અસરો સામાન્ય રીતે વિકાસ નથી. આ ડિસઓર્ડર શારીરિક જટિલતાઓને જોખમ કરતાં વધુ ખતરનાક માનવામાં આવે છે. (જોકે ફેફસાંનાં કેન્સરથી, હોર્મોન્સનું સંતુલન, નબળી રોગપ્રતિકારક, વગેરે વિકૃતિઓ) Habitually કેનાબીસ દુરુપયોગ માઇનસ જે માટે, તે સમગ્ર પુખ્ત વિકાસ સ્ટોપ માટે અસામાન્ય નથી ગાંજો કરનાર તામસી અને હતાશ બની જાય છે. લાંબા સમય સુધી કેનાબીસ ઉપયોગ સૌથી લાક્ષણિક નુકસાન કહેવાતા amotivational સિન્ડ્રોમ છે - આયોજિત પ્રવૃત્તિઓ એટલે passivity અને અક્ષમતા;તેમના ઝાકળવાળું વિશ્વમાં માત્ર અર્થપૂર્ણ તરીકે જોવામાં આવે છે. અવાસ્તવિકતા ક્રોનિક લાગણીઓ થાય છે અને મિથ્યા ભ્રમની શકે છે. લાંબા ગાળાની તે મુશ્કેલ તેઓ અનુભવ શું વર્ણન અથવા એક કંઈક સમજાવવા માંગે છે ત્યારે અર્થ બનાવે ધુમ્રપાન કેનાબીસ. તેઓ ઘણું વાત પરંતુ થોડી કહે છે. વ્યસની વાસ્તવિકતા એક વિકૃત ચિત્ર મળે છે અને તે મુશ્કેલ વિવેચનાત્મક પોતે પરીક્ષણ કરવા માટે શોધો. ગાંજો કરનાર તેમની નિષ્ફળતાઓ માટે પોતાના સ્પષ્ટતા તમામ સમય શોધી અને તેઓ દુરુપયોગ કારણે છે કે જે તારણ કરવા માટે અસમર્થ છે કરશે.

ગાંજો કરનાર દા.ત. કેનાબીસ નશો માં વાસ્તવિકતા ના એસ્કેપ ચાલુ રાખવા માટે કારણ પ્રાપ્ત ખોટું છે કે તે પર્યાવરણ અથવા સમાજ સાથે તેમના ડિપ્રેશન દૂર સમજાવે છે. તે પર્યાવરણ અને બગડવાની સામાજિક ક્ષમતા થી વધુ અને વધુ રક્ષણ બની જાય છે.

ભ્રમણા

ગભરાટ ભર્યા હુમલાના વિકાર સાથે વાંકા Ignitions ખૂબ જ અપ્રિય ભ્રમણા સાથે મનોવિકૃતિ અને ચિત્તભ્રમણા પ્રગતિ કરી શકે છે. અન્ય માનસિક બીમારીઓ ધરાવતા લોકો પણ મધ્યમ કેનાબીસ ધૂમ્રપાન મનોવિકૃતિ ટ્રિગર કરી શકે છે. મોટા પ્રમાણમાં ભાંગ ની સ્કિઝોફ્રેનિયા થવાનું જોખમ વધી જાય છે પીવામાં જેઓ. વિવિધ પરિબળો દા.ત. દવા, કેવી રીતે પ્રતિક્રિયા માટે નક્કી કરે છે. તમે દવા ઉપયોગ કેવી રીતે લાંબા અને ઘણી વખત કેવી રીતે ઘણી વખત તમે ઉપયોગ રકમ અને કેટલી THC તૈયારી છે. વ્યક્તિ કયા પ્રકારની તમે છે. પર્યાવરણ, મૂડ, પરિસ્થિતિ રહેતા, અપેક્ષાઓ, વગેરે તમે દારૂ, ગોળીઓ અથવા અન્ય દવાઓ સાથે ભળવું તો.

એક દવા તમારા જીવન પર અસર કરશે કેવી રીતે અગાઉથી ખબર ક્યારેય કરી શકો છો

એક મૂર્તિ

દવા ખૂબ જ ટૂંક સમયમાં થશે કેનાબીસ કરનાર દેવ છે.તે exalts અને આ ડ્રગ કરે છે. ઇન્ટરનેટ પર મિથ્સ ઘણો દવા આસપાસના, અને તેઓ ઝડપથી કેનાબીસ કરનાર મનમાં ઊંડે પોતે રુટ વલણ ધરાવે છે. તે ચિંતા હુમલા સહન, તેમ છતાં, મિથ્યા ભ્રમની અથવા ભાંગ psychoses કોઈ રન નોંધાયો નહીં અને આ ડ્રગ કીર્તિ વલણ ધરાવે છે. એક તે "ઊંડા વિચારોને" અને અન્ય સમજી નથી કે નવા પરિમાણો જાણવા મળ્યું છે કે કલ્પના. આ "ઊંડા વિચારોને" મૂંઝવણ, બાલિશ, મૂર્ખતા અને ગાંડપણ છે. એક તાર્કિક લાગે વધુને વધુ મુશ્કેલ નોંધાયો નહીં. બૌદ્ધિક ક્ષમતા ઉપયોગ કરવાની ક્ષમતા ઘટાડો કરવામાં આવે છે ત્યારે, તો તમે તેને નોટિસ. તે જગ્યાએ તે બુદ્ધિશાળી કેહવાય છે કે કલ્પના છે કે જે સામાન્ય છે!

ગાંજો અત્યંત કપટી અને વિશ્વાસઘાત ડ્રગ છે

તે સમાપ્ત થશે કેવી રીતે આગાહી કરી શકો છો કંઈક પર ગયા કે સમજી કે હોઈ શકે છે નિયમિત કેનાબીસ ઉપયોગ થોડા વર્ષો પછી, તે દુરુપયોગ રોકવા અને વિધેયાત્મક જીવન પર પાછા વિચાર મુશ્કેલ છે. તે કેનાબીસ દુરુપયોગ razed, કે બિલ્ડ પ્રેરણા અને કામ ઘણું જરૂરી છે. મદદ જરૂર ઘણા વર્ષો માટે કેનાબીસ દુરુપયોગ જે વ્યક્તિ! શા માટે ઘણા દ્વારા ડ્રગ પરીક્ષણ છે અને તમે એક cannbabismissbruk અંત શા માટે? તમે કેનાબીસ ઉપયોગ પ્રથમ થોડા વખત, અસર સામાન્ય રીતે મજબૂત નથી. નોર અમુક અન્ય દવાઓ એક ઓવરડોઝ મૃત્યુ પામે છે શકે છે. આ ઘણા દ્વારા પરીક્ષણ દવા માટે કારણો હોઈ શકે છે. ચોક્કસ ક્રિયાઓ નિયંત્રિત અને તેથી પર બોલાય છે અને જ્યારે જવાબ આપવા માટે જરૂરી તરીકે બાહ્ય મોટે ભાગે તદ્દન સામાન્ય કામ કરી શકે છે હળવા haschrus દરમિયાન. સત્ર ફરી બઝ "માં વૉકિંગ" જેવા હોઈ શકે છે. આ દુરુપયોગ છતાં, તમે સરળતાથી તેઓ તેમના જીવન પર નિયંત્રણ છે કે કલ્પના મદદ કરે છે. ગાંજો કરનાર વગેરે કામ પર, શાળા માં પ્રારંભિક તબક્કામાં કામ હોઈ શકે છે ઉદાહરણ માટે શાળા માં તમે સરળ હોય છે, તમે દુરુપયોગ તરત જ શૈક્ષણિક દેખાવમાં નોંધપાત્ર બગાડ તરફ દોરી નથી જરૂર છે. પરંતુ તે પહેલાથી જ નોંધપાત્ર છે, અલબત્ત, અભ્યાસ ના બગાડ ઝડપી પરિણામો અભ્યાસ મુકાબલો મુશ્કેલીઓ છે. ગાંજો દુરુપયોગ તરફ દોરી જાય છે તે વધુને વધુ મુશ્કેલ નવી વસ્તુઓ, સહનશક્તિ અને પ્રેરણા નબળા આવશે તે જાણવા માટે શોધો. આ રાજ્ય મ્યૂટ ધીમી ધીમી અને અલગ તરીકે વર્ણવી શકાય છે. અન્ય કારણ ઘણા દવા પ્રયાસ, ઘણા કારણો છે કે જે "કેનાબીસ ઉપયોગ દારૂ કરતાં વધુ ખતરનાક છે કે જેથી પરંતુ દારૂ હાનિકારક અસરો સારી રીતે દસ્તાવેજીકરણ અને સારી રીતે લાંબા સમય થી ઓળખાય છે. અને છે કેનાબીસ અન્ય દવાઓ સાથે અથવા દારૂ સાથે સરખામણી કરીને ઓછી ખતરનાક નથી. (વચ્ચે આ " પ્રશ્નો અને જવાબો "અમે વિશે કેટલાક પ્રશ્નો જવાબદારૂ.) દુરુપયોગ નકારો ડી દારૂના ઉપયોગ અથવા દવાઓ તેની હાનિકારક અસરો મહત્ત્વહીન જે ઈ. દારૂ અથવા દવાઓ દુરુપયોગ જેઓ, તમે એક મૂર્તિ બની દુરુપયોગ કરવામાં આવે છે કે જે થાય છે. આ નશીલા તેમણે ડ્રગ તરીકે કેનાબીસ જોવું નથી આલ્કોહોલિક. ગાંજો વ્યસની છે તે ઓળખી નથી અને આથી એક ડ્રગ વ્યસની ગણવામાં આવે છે કે નથી. તે મુશ્કેલ દવા વિરોધીઓ છે અને ઘણી વખત તેમના હેતુઓ ખોટું મૂલ્યાંકન કરવું જે લોકો સમજવા માટે શોધે છે.

અકસ્માત જોખમો

કેનાબીસ પ્રભાવ હેઠળ ડ્રાઈવરો સંડોવતા અનેક મોટા અને દુ: ખદ માર્ગ અકસ્માતો અકસ્માતો પૂરક કારણ કેનાબીસ ધ્યાન દોરવામાં આવ્યું છે. કેનાબીસ પ્રભાવ હેઠળ વ્યક્તિઓ ધ્યાન ફાળવવા માટે મુશ્કેલ છે. જ્યારે ઉદાહરણ એક કાર ડ્રાઇવિંગ, તેઓ કાર વાછરડો કે અમુક વસ્તુઓ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત છે, પરંતુ સંપૂર્ણપણે સંકેતો અથવા ટ્રાફિક લાઇટ બંધ અવગણો, વગેરે દૃષ્ટિ બંને ખરાબ ત્રાટકશક્તિ ધ્યાન કેન્દ્રિત શરતો અને વાઈડ એન્ગલ જોવા માટે સમર્થ હશે કરી શકો છો. આ રન પર ઘણી વખત તેઓ તરીકે પીવામાં અનુભવ ભાંગ કેનાબીસ નશો દ્વારા અસર થતી નથી. કેટલાક તેઓ અસર થાય છે ત્યારે તેઓ વધુ સારી રીતે વાહન લાગે છે. તે ખતરનાક ભ્રમ છે. ગાંજો રેઝિન તેઓ તેને પીવામાં પછી ઓછામાં ઓછા 24 કલાક માટે ડ્રાઇવિંગ અસર ચાલુ રહે છે. સ્ટોકહોમ માં ફોરેન્સિક વિભાગ ખાતે અન્ના Fugelstad અને Jovan Rajs અચાનક મૃત્યુ પર એક અભ્યાસ કરવામાં આવ્યો છે. તેઓ સ્ટોકહોમ વિસ્તારમાં દવા મૃત્યુ રેકોર્ડ બિલ્ડ કામ કર્યું છે. તેઓ કેનાબીસ કેટલાક કિસ્સાઓમાં, પરંતુ શરીરના કોઈ અન્ય દવાઓ જોવા મળે છે.

દારૂ અને / અથવા ગોળીઓ કેટલાક કિસ્સાઓમાં મિશ્રણ. કેનાબીસ ધુમ્રપાન મૃત્યુ માટે કારણો અનિચ્છનીય હિંસક હતા!

24 કિસ્સાઓમાં 10, આત્મહત્યા કરી હતી. (53 એક સંપૂર્ણ 11 ટકા એક ઊંચાઇ પરથી કેનાબીસ પ્રભાવ જમ્પિંગ દ્વારા આત્મહત્યા તપાસ. આ કેનાબીસ ધુમ્રપાન બિન ધુમ્રપાન કરતાં ઊંચા સ્થળ પરથી જમ્પિંગ દ્વારા તેમના જીવન લઇ 19 ગણી વધુ હોય છે કે જે થાય છે.) માત્ર 24 એક મૃત્યુ પામ્યા હતા લાંબા ગાળાની દારૂનો દુરૂપયોગ સાથે સંકળાયેલ સિરહોસિસ માં "કુદરતી મૃત્યુ".

આત્મહત્યા અને ક્યારેક skrumplevern ઉપરાંત ટ્રાફિક અકસ્માતો, દારૂનું ઝેર અથવા હત્યા દ્વારા કેનાબીસ ધુમ્રપાન મૃત્યુ પામ્યા હતા. તે દારૂ ઝેર માટે આવે છે, તે કેનાબીસ હોજરીનો ઉલટી પ્રતિક્રિયા અટકાવે છે કે બહાર તરફ પોઇન્ટ વર્થ હોઈ શકે છે. આ શરીર દારૂ ખતરનાક પ્રમાણમાં જાળવી રાખશે કે જોખમ વધારે છે. સ્વીડનમાં, લાંબા સમય સુધી કેનાબીસ દુરુપયોગ તેમના ક્રૂરતા માટે માન્ય કરવામાં આવી છે કે આત્મહત્યા અને હત્યા કેસમાં કેટલાક સનસનીખેજ કિસ્સાઓમાં એક પરિબળ રહ્યું છે. પણ અન્ય તૈયારીઓ મૃત્યુ સાથે સરખામણી માં કેનાબીસ મૃત્યુ હિંસા પ્રેરક કૃત્યો દ્વારા વર્ગીકૃત્ત્ત કરવામાં આવ્યો હતો જે દર્શાવે છે. રાજ / Fugelstad પણ કેનાબીસ સાથે સંબંધિત છે કે ઘણા મૃત્યુ શોધી નથી, તો પછી તે ફક્ત તાજેતરનાં વર્ષોમાં લોહીમાં કેનાબીસ વિશ્લેષણ કરવા માટે શક્ય બની છે બહાર નિર્દેશ કરે છે. આ પદ્ધતિ પણ ખર્ચાળ છે અને નિયમિતપણે તેથી નથી. આ અભ્યાસ માટે એક સમજૂતી આંતરરાષ્ટ્રીય અનન્ય છે પણ છે. મારિજુઆના અને ભાંગ માં THC એકાગ્રતા આજકાલ તે પહેલાં કરતાં વધારે છે, કારણ કે કેનાબીસ હાનિકારક અસરો અંગે ઓલ્ડ સંશોધન તારણો વિશ્વસનીય નથી. તમે કેનાબીસ, અન્ય દવાઓ કે દારૂ દુરુપયોગ કરવામાં આવે છે, અથવા તો તમે જે દુરુપયોગ કોઈને ખબર નથી? ભૂતપૂર્વ વ્યસની તે નિરર્થકતા એક અર્થમાં વગર સામાન્ય જીવન જીવી શકે છે કે જેથી તેના આંતરિક સાજો કરવાની જરૂર છે. અને તે મફત હોઈ શકે છે! ઈસુ મદદ કરવા માટે સક્ષમ છે અને તે લોકોના જીવનમાં કરે છે. ઈસુએ આ બધી સમજ પસાર કે શાંતિ આપે છે. તેમણે કહ્યું, "અંધકાર માં શાઇન્સ કે પ્રકાશ છે." તેને જીવન હતું, અને તે જીવન લોકો માટે પ્રકાશ હતો. અને પ્રકાશ અંધકાર માં શાઇન્સ, અને અંધકાર દૂર નથી. દુરુપયોગ, વ્યસન અને વર્તણૂકની તીવ્ર ઇચ્છા અમારા પૂજા અનુભવ રાહત ઘણા મુલાકાતીઓને. ઈસુ મુક્ત અને અર્થ સાથે જીવન આપે છે. તમે દરેક રીતે તે સારી છે લાગે છે, પણ જો ઈસુ જરૂર છે. ઈશ્વરની ઇચ્છા તમામ પુરુષો બચાવી શકાય છે. જો દીકરો તમને મુક્ત કરે છે, તો પછી તમે ખરેખર મુક્ત રહેશે. > તમે કોઈ વિશ્વાસ છે લાગે છે? ફેઇથ ખ્રિસ્તના શબ્દ દ્વારા સુનાવણી, અને સુનાવણી દ્વારા આવે છે. .આહાર  ગેરવ્યવસ્થા: ખાવાથી વિકૃતિઓ તેમની વચ્ચે ખોરાક વ્યસન ગણતરી કરો? તાજેતરમાં હું તેમના દર્દી excoriated જે એક ડોક્ટર વિશે સાંભળ્યું 10 વજન પર મૂકવા માટે વર્ષ. પછી કેટલાક ગુમાવી અને કરવામાં આવી હતી કે તમામ વજન, વધારાની દસ પાઉન્ડ. જેથી દર્દી નવી કાર્યક્રમ પર જવા માટે પરત ત્યારે, ડોક્ટર ગરમ કરતાં ઓછી હતી. સાચું, આપણે ડોક્ટર નિર્દયતાથી પ્રમાણિક અને સીધા હોવા હતી કે કહી શકો છો, પરંતુ તે સાચું છે તે તેમણે જણાવ્યું હતું છે? તેમણે તેમના દર્દી ઇચ્છતા હોય કે જણાવ્યું હતું, તેઓ શિસ્ત હોય તો, પછી તેઓ ફરી વજન પર મૂકી ક્યારેય કરશે. તેમણે મેદસ્વી લોકો કોઈ સ્વ નિયંત્રણ નથી કે જણાવ્યું હતું, તેઓ લાંબા સીમાઓ હોય, રોકવા જ્યારે તેઓ માત્ર ખબર નથી. હું ડોક્ટર ઓફ ટિપ્પણીઓ સાંભળ્યું ત્યારે હું પ્રમાણિકપણે ગુસ્સો આવતો હતો. હું આ તબીબી વ્યવસાયી આ દેશમાં મોટા થાય ન હતી કે એમ ધારી રહ્યા છીએ માં સાચો હતો, મેક ની જમીન ખોરાક માને. પર્વની ઉજવણી ખાવું વિકૃતિઓ, તેઓ પછી ચાલી રહ્યા છે કે ખોરાક વોલ્યુમ નિયંત્રિત અક્ષમતા, તેઓ કે સુધારો કરવાની જરૂર છે જ્યારે તેઓ કેવી રીતે લાગે છે ખબર. કૂકીઝ અથવા કેક પર hooked છે જે કોઈ પણ એક સાંકળી શકે છે કારણ કે હું તે એક સુધારો કૉલ. તાજેતરમાં હું Oreos કોકેઇન તેટલી વ્યસન હોવા અંગે વાત કરી હતી કે એક લેખ સંદર્ભ! પર્યાપ્ત નથી પુરાવા પ્રક્રિયા ખોરાક વ્યસન બની શકે છે કે છે?

આ મારી મુખ્ય બિંદુ છે, તમે ખોરાક વ્યસન પીડાતા હોય તો. તમે માનતા કરતાં તમને ભારે alot રહ્યા હોય શું તમે ક્યારેય હશે. તમે હવે વજન ગુમાવી અને હોત તો પાછા તે બધા પાછો મેળવ્યો. જાતે blaming રોકવા કરો. આ બાબતમાં, પ્રમાણિકપણે હું તમારી ડોક્ટર કહ્યું છે શું કાળજી નથી. તેમણે twizzlers પર મોટા થાય નહિં હોય, Snickers, પ્રેટઝેલ્સ, ચિપ્સ, કૂકીઝ, ચિકન પોટ પાઇ, પિઝા અને દરેક અન્ય બનાવવા અમેરિકામાં ફૂડ માને, તેમણે માત્ર સમજી નહીં. તેમના શરીર વ્યસની બની ગયો હતો કદી, સ્વાદ માટે ટેવાયેલા, સનસનાટીભર્યા, લાગણી અને પ્રક્રિયા ખાંડ અને ચરબી કદાચ સેલ્યુલર અસરો.

જાતે દોષ રોકો અને પોતાને મદદ શરૂ, એક સમયે એક ભોજન.

આ પ્રક્રિયા ખોરાક ખાવાથી રોકવા અને વાસ્તવિક ખોરાક ખાવાથી શરૂ.

બેઠક રોકવા અને વૉકિંગ શરૂ.

કે તમે શું છે તે છે. તે ખોરાક વ્યસન ડીએસએમ IV માં યાદી થયેલ છે કે નહિં કે શું વાંધો નથી. તમારા ડોક્ટર તમને scolding છે કે કેમ તે વાંધો નથી. તમે હમણાં ક્યાં સ્વીકારી અને હું તમને ખાતરી આપી છે કે તમે આજે વાસ્તવિક ખોરાક ખાવાથી શરૂ જો, છ મહિનામાં, જો તમે બદલાયેલ વ્યક્તિ હશે. તમે પછી પણ અસર કરે છે લાગે કરશે 5 દિવસો, પણ તમે ક્યાંક શરૂ હોય છે, તેથી હવે શરૂ. ડોક્ટર અથવા મિત્રો મદદ કરશે તેને કહ્યું તે ઉપર ડિપ્રેશન રહ્યું.

7.બેરોજગારી: નોકરી ન મળવાથી યુવાનો દ્વારા કરાતા આત્મહત્યાનું પ્રમાણ પહેલાની સરખામણીએ અનેક ગણું વધ્યું છે અને આવું અમે નથી કહેતા પરંતુ નેશનલ ક્રાઈમ રેકોર્ડ બ્યૂરોની 2014ની એક રિપોર્ટમાં સામે આવ્યું છે. આ રિપોર્ટમાં મુજબ દેશમાં બેકારીના કારણે યુવાનો દ્વારા થતા આપઘાતમાં ગુજરાતનો નંબર ચોથો છે.

2014ના વર્ષમાં ગુજરાતમાં નોકરી ન મળવાથી અથવા નોકરી જતી રહેવાથી કુલ મળીને 211 લોકોએ ફની દુનિયા છોડી દીધી  હતી. જેમાંથી 207 યુવકો હતા જ્યારે ચાર યુવતીઓ હતી. આ આંકડાઓ જ એ વાત સાબિત કરે છે કે ગુજરાતને જે રીતે રાષ્ટ્રીય સ્તરે દેખાડવામાં કે ચમકાવવામા& આવે છે તેવું નથી હકીકતમાં ગુજરાતમાં ભલે ઉદ્યોગો પહેલાની સરખામણીએ વધ્યા હોય પરંતુ નોકરીઓ બધી નથી. હા પહેલાની સરખામણીએ ગુજરાતમાં શિક્ષણ વધ્યું છે અને દર વર્ષે ગ્રેજ્યુએટની સંખ્યા વધી રહી છે . પરંતુ જે તે કંપની કે ઔદ્યોગિક ગૃહોને જેવી ટેલેંટની જરૂર હોય તેવી ટેકેંટ નહિ હોવાથી અથવા કામમાં ગુણવત્તાના અભાવે ઘણા ગ્રેજ્યુએટસ બેકાર રહી જાય છે. મહિનાઓ સુધી નોકરી ન મળવાથી અંતે જિંદગીથી કંટાળીને આવા યુવાનો આત્મહત્યા કરવા પ્રેરાય છે. બેકારીના કારણે યુવાનો દ્બારા કરાતા આત્મહત્યા મામલે મહારાષ્ટ્ર નંબર પહેલો છે. જ્યારે તમિલબનાડુ બીજા નંબરે અને પશ્ચિમ બંગાળ ત્રીજા ક્રમે છે અને પછી નબર આવે છે ગુજરાતનો નિષ્ણાતો નું માની એ તો નેશનલ ક્રાઈમ રેકોર્ડ બ્યુઓરોંના આંકડાઓ ગુજરાત માટે ચિંતાજનક છે. જો આ મામલા પર ધ્યાન ન આપાયું તો ભવિષ્યમાં આ સમસ્યા વધુ વકરી શકે છે. એવું નથી કે ગુજરાતમાં રોકાણ કરનારા ઉદ્યોગોને કર્મચારીઓઅની જરૂર નથી પરંતુ તેમણે જેવી સ્કીલ ધારવતા યુવાનોની જરૂર છે . તેવી સ્કીલ ગુજરાતના યુવાનોમાં જોવા મળતી નથી. ગુજરાતમાં બેકારી પાછળનું એક સૌથી મોટું કારણ છે ઔફ્યોગિક વિકાસ જી , હા માનવામાં ન આવે પણ આ વાત સચી છે. અન્ય રાજ્યોમાં યુવાનો માત્ર ઔદ્યોગિક નોકરીઓ પર નિર્ભર ન રહેતા ખેતી સાથે સંકળાયેલા સેકટરમાં પણ નોકરીઓ મેળવવા પ્રયાસ કરતા હોય છે જો કે , ગુજરાતમાં ખેતી વિષયક કોઈ ઉદ્યોગ વિકસી શક્યા નથી જેથી યુવાનો  માટે ઈંડસ્ટ્રી સેક્ટરમાં જ નોકરીઓ શોધવી પડે છે. જ્યારે અન્ય રાજ્યમાં ઔદ્યોગિક સેકટર ઉપરાંત ખેતી સાથે સંકળાયેલા વિવિધ ઉદ્યોગો હોવાના કારણે બેકારીનું પ્રમાણ ગુજરાતની સરખામણી  ઘણું ઓછું છે.  http://gujarati.webdunia.com/article/gujarati-regional-news)

શિક્ષણ વ્યવસ્થામાં સુધારો થવો જરૂરી

આપ ત્યાંની શિક્ષણ વ્યવસ્થા માત્ર ટકા અને માર્ક્સલક્ષી હોવાથી પણ વિદ્યાર્થીને ક્યારેક પરિવાર તરફથી, ક્યારેક શાળા તરફથી, ક્યારેક મિત્રો તરફથી તો ક્યારેક ખુદના તરફથી સતત એક પ્રકારનું ટોર્ચરિંગ થતું રહે છે. પોતાના બાળકને 95% માર્ક્સ આવ્યા તો બાળકને યાયન્સમાં મોકલવો છે, કારણ કે પોતે ડાક્ટર બની શક્યા ન હતા, માટે દીકરાને ડાક્ાટર બનાવવો છે. શાળાને પોતાના ઉચા પરિણામની ચિંતા છે. પરિણામે સતત 5 થી 6 કલાક બાળકોને કંઈક કરી બતાવવાનું હેમરિંગ... મિત્રો સાથેની સ્પર્ધા આ તમામમાં માત્ર ને માત્ર માર્ક્સને ધ્યાનમાં લેવાય છે. જ્યારે પેલા વિદ્યાર્થીમાં એ સિવાય પણ અનેક આવડતો છૂપાયેલી છે તેને તો કોઈ ધ્યાનમાં જ નથી લેતું. આમ આપણી આંખે - આખી શૈક્ષણિક વ્યવસ્થા ખામીયુક્ત છે. જ્યારે વિદેશોમાં આ બાબતે સ્થિતિ ઘણી જ સારી છે. ત્યાં હમેશા વ્યક્તિની આવડતને મહત્ત્વ આપવામાં આવે છે. માર્ક્સ કે ગ્રેડને નહીં. આપણે ત્યાં વિદ્યાર્થી કેટલા માર્ક્સ લાવ્યો છે ? તેની જ ચર્ચા ચાલે છે જ્યારે વિદેશોમાં તેનામાં કેટલુ નોલેજ છે ? તે જ ધ્યાનમાં લેવામાં આવે છે. ભારતના મહાન બેટ્સમેન સચિન તેન્ડુલકર પણ શિક્ષણ બાબતે તેના ભાઈ સાથે થતી સતત સરખામણીને કારણે ભણવાનું છોડી દઈ તેની મનપસંદ રમત ક્રિકેટને જ પોતાની કારકિર્દી બનાવી હતી.

નથી... નથી... નથી...ની ભાવના સામૂહિક આત્મહત્યાની પ્રેરણા આજ-કાલ સમાજમાં આખાને આખા પરિવારોની સામૂહિક આત્મહત્યા કરવાની ઘટનાઓ પણ વધવા લાગી છે. આના માટે જો કોઈ જવાબદાર હોય તો તે પારિવારિક વાતાવરણ છે. જે પરિવારમાં સતત નકારાત્મક વાતાવરણ જ રહેતું હોય છે, ત્યારે પરિવારના અન્ય સભ્યો અને બાળકો પર પણ તેની વિપરીત અસર પડતી હોય છે. મારા શબ્દોમાં કહ્યું તો આખા પરિવારનું એક પ્રકારે અપ્રત્યક્ષ બ્રેઇનવોશ, નકારાત્મક વાતાવરણ કરતું હોય છે. પરિણામે પરિવારને ક્યારેક એવું લાગી આવે છે કે બસ હવે તો દુનિયામાં જીવવા માટે કાંઈ જ બચ્યું નથી અને આ જે કાઈ સમસ્યાઓ છે તેનો એક માત્ર ઉકેલ અને અંત મોત જ છે. પરિણામે આખાને આખા પરિવારો સામૂહિક આત્મહત્યા કરી લેતા હોય છે !

જૂની વિચારધારા ન ત્યજી શકવાની સાયકોલોજી

જૂની વિચારધારા સતત વાગોળી રાખવાની અને ત્યજી ન શકવાની સાયકોલોજી પણ ક્યારેક ક્યારેક વ્યક્તિને આત્મહત્યા તરફ દોરી જતી હોય છે. નિવૃત્ત જીવન જીવતા વૃદ્ધો ક્યારેક ક્યારેક આત્મહત્યા કરી લેતા હોય છે. તેની પાછળ પણ આ જ સાયકોલોજી ભાગ ભજવતી હોય છે. પોતાના જ જમાનામાં જીવતા આવા વૃદ્ધો ભૂતકાળને વાગોળવામાં અને વર્તમાનને વખોડવામાં વર્તમાન પરિસ્થિતિને ક્યારેય પણ સંતુલીત કરી શકતા નથી અને સતત દુ:ખી રહ્યાં કરતાં હોય છે. મારા મતે આ (સ્યૂસાઇડ ઇન ઇન્સ્ટોલમેન્ટ) એટલે કે આ એક ક્રમિક આત્મહત્યા છે !

માધ્યમો અને આત્મહત્યા

માધ્યમો પણ આ અંગે જવાબદાર છે. આત્મહત્યાનું વાતાવરણ ઊભુ કરવા માટે જે હાલ લગભગ તમામ માધ્યમો કરી રહ્યા છે, તે પણ મહત્ત્વની ભૂમિકા ભજવે છે. હાલ જ્યારે પણ આ પ્રકારની ઘટના બને ત્યારે માધ્યમો આત્મહત્યા પાછળની સાયકોલોજી પ્રસારીત કરવાને બદલે આત્મહત્યા કરી લીધી હોવાનું સતત બતાવ્યા કરે છે, પરંતુ બીજા એવા સેંકડો કેસો છે. જેઓ આત્મહત્યા કરનાર વ્યક્તિ અથવા તો તેના કરતા પણ વધુ ગંભીર પ્રશ્ર્નો સમસ્યાઓ હતી છતાં તેને આત્મહત્યા કરી નથી કે આત્મહત્યા કરતા બચાવી લેવામાં આવ્યા છે. તેઓને પ્રોજેક્ટ કરીને આત્મહત્યા કરતા અન્ય અનેકના જીવ બચાવી શકાય છે. માધ્યમો થકી વ્યક્તિની વિચારધારામાં કેવી રીતે પરિવર્તન લાવી શકાય છે? તેનું ઉત્તમ ઉદાહરણ થોડા વર્ષો પહેલા આવેલી 3ઇડિયટ્સ નામની ફિલ્મ છે. આ ફિલ્મે અનેક લોકોની માનસિકતામાં ધરમૂળથી પરિવર્તન લાવી દીધું હતું.

બ્લેક એન્ડ વ્હાઇટ - આશુ પટેલ

 

સ્ત્રીઓની આત્મહત્યાની સરખામણીએ પુરુષોની આત્મહત્યાનું પ્રમાણ ખાસ્સું વધુ છેઃ આપણા દેશમાં આત્મહત્યાની ઘટનાઓના આંકડાઓ આશ્ચર્યજનક છે

"બાબૂ મોશાય, જિંદગી ઔર મૌત તો ઉપરવાલે કે હાથ મેં હૈ, હમ તો ઉસકી કઠપૂતલિયાં હૈ." આવો ડાયલોગ રાજેશ ખન્નાના મોઢે 'આનંદ' ફિલ્મમાં બોલાવાયો હતો અને રાજેશ ખન્નાનું ગયા વર્ષે મૃત્યુ થયું ત્યારે ટીવી ચેનલ્સે એ ડાયલોગ લગભગ દસ હજાર વાર રિપીટ કર્યો હતો. પણ દર વર્ષે દોઢ લાખ જેટલા ભારતીય નાગરિકો એ ડાયલોગને ખોટો પાડવો હોય એ રીતે જાતે જ જીવન ટૂંકાવી લે છે. ભારતમાં દર ચોથી મિનિટે એક માણસ જીવન ટૂંકાવી લે છે. દર કલાકે પંદર માણસ આપઘાત કરે છે કે દરરોજ ૩૭૧ માણસો આત્મહત્યા કરે છે એમ પણ કહી શકાય. આ આંકડા સત્તાવાર રીતે દેશનાં તમામ પોલીસ સ્ટેશનોમાં નોંધાતા હોય એ જ છે. આપણે ત્યાં આજે પણ આત્મહત્યાના ઘણા કિસ્સા સામાજિક પ્રતિષ્ઠાનાં કારણોસર દબાવી દેવાય છે અને અકાળે જીવન ટૂંકાવનારી વ્યક્તિની અંતિમ ક્રિયા ચૂપચાપ કરી દેવાય છે, એટલે આત્મહત્યા કરનારાઓની વાસ્તવિક સંખ્યા સ્વાભાવિક રીતે વધુ જ રહેવાની.

નેશનલ ક્રાઇમ રેકોર્ડ બ્યુરોના આંકડાઓ પ્રમાણે ૨૦૧૧માં ૮૭,૮૩૯ પુરુષો અને ૪૭,૭૪૬ મહિલાઓએ એટલે કે કુલ ૧,૩૫,૫૮૫ વ્યક્તિઓએ આત્મહત્યા કરી હતી, જ્યારે ૨૦૧૨માં કુલ ૧,૩૫,૪૪૫ સ્ત્રી-પુરુષોએ આત્મહત્યા કરી હતી. એટલે એવું કહી શકાય કે આત્મહત્યાના કિસ્સાઓમાં સ્ત્રીઓની સંખ્યા વધુ હોય છે એ માન્યતા ખોટી છે. સ્ત્રીઓની સરખામણીએ પુરુષોની આત્મહત્યાના કિસ્સાઓનું પ્રમાણ ખાસ્સું વધુ છે. બેકાર કે ગરીબ માણસો આત્મહત્યા કરી લેતા હોય એવા કિસ્સાઓ વધુ પડતા બને છે એવી માન્યતા પણ ખોટી છે. ગયા વર્ષે દેશભરમાં જેટલા કિસ્સાઓ આત્મહત્યાના નોંધાયા એ પૈકી ૩૮.૭ ટકા કિસ્સાઓ એવા હતા કે જેમાં પોતાનો ધંધો ધરાવતી વ્યક્તિઓએ જીવન ટૂંકાવી લીધું હતું. નોકરી કરનારી વ્યક્તિઓએ જીવન ટૂંકાવી લીધું હોય એવા ૧૨.૫ ટકા કિસ્સાઓ ગયા વર્ષે નોંધાયા હતા અને બેકાર માણસોએ આત્મહત્યા કરી લીધી હોય એવા માત્ર ૭.૪ ટકા કિસ્સાઓ નેશનલ ક્રાઇમ રેકોર્ડ બ્યુરોમાં નોંધાયા હતા.

આત્મહત્યા કરનારી વ્યક્તિઓના વર્ગમાં પોતાનો ધંધો ધરાવનારી ૩૭.૮ ટકા વ્યક્તિઓ પછી બીજા નંબરે ગૃહિણીઓ આવે છે. આત્મહત્યાઓની કુલ ઘટનાઓમાં ગૃહિણીઓની આત્મહત્યાનું પ્રમાણ ૧૮.૨ ટકા છે. કૌટુંબિક કલહને કારણે આત્મહત્યા કરનારી વ્યક્તિઓની સંખ્યા કુલ ઘટનાઓ પૈકી ચોથા ભાગ જેટલી હોય છે. ૨૦૧૧માં કૌટુંબિક સમસ્યાને કારણે આત્મહત્યા કરનારી વ્યક્તિઓની સંખ્યા ૨૪.૩ ટકા હતી અને ૨૦૧૨માં એ સંખ્યા ૨૫.૬૨ ટકા હતી.

ભારત ભલે ખેતીપ્રધાન દેશ કહેવાતો હોય અને ઘણા બે કોડીના બૌદ્ધિકી ખેડૂતોને આવકવેરામાં રાહત આપવાના મુદ્દે પોતાના બાપનો ગરાસ લૂંટાઈ જતો હોય એવી કાગારોળ મચાવતા રહેતા હોય, પણ ભારતમાં લગભગ દર અડધા કલાકે એક ખેડૂત આત્મહત્યા કરે છે. ૨૦૧૨માં દરરોજ સરેરાશ ૪૬ ખેડૂતોએ આત્મહત્યા કરી હતી. આત્મહત્યાના કિસ્સાઓ પૈકી ૧૪.૪ ટકા કિસ્સાઓ એવા હતા કે જેમાં ખેડૂતોએ આત્મહત્યા કરી હોય. ગયા વર્ષે કુલ ૧૬,૬૩૨ ખેડૂતોએ આત્મહત્યા કરી લીધી હતી, જેમાં ૨૩૯૭ સ્ત્રીઓ અને ૧૪,૨૩૫ પુરુષોનો સમાવેશ થતો હતો.

ભારતમાં આત્મહત્યા કરનારાઓમાં બીમારીથી પીડાતી વ્યક્તિઓની સંખ્યા પણ પાંચમા ભાગ જેટલી હોય છે. એમાં પણ સ્ત્રીઓ કરતાં પુરુષોની આત્મહત્યાનું પ્રમાણ લગભગ બમણું હોય છે. ૨૦૧૧માં કુલ ૨૬,૫૭૦ વ્યક્તિઓએ બીમારીથી હારીને જીવન ટૂંકાવી લીધું, એમાં સ્ત્રીઓની સંખ્યા ૯,૫૧૩ હતી અને પુરુષોની સંખ્યા ૧૭,૦૫૭ હતી. બીમારીથી હારીને આત્મહત્યા કરી લેનારાઓમાં સૌથી વધુ કિસ્સાઓ લાંબી બીમારીથી પીડાતી વ્યક્તિઓના હોય છે. (૧૦,૩૫૭ પુરુષો અને ૫૭૯૭ સ્ત્રીઓ) અને બીજા ક્રમે માનસિક રોગોથી પીડાતી વ્યક્તિઓ આવે છે. (૫,૫૮૧ પુરુષો અને ૩,૨૨૧ સ્ત્રીઓ) કેન્સર, એઇડ્સ કે પેરેલિસિસ (લકવો) જેવી બીમારીઓથી પીડાતી વ્યક્તિઓ આત્મહત્યા કરે એવી ઘટનાઓ પ્રમાણમાં બહુ ઓછી બને છે. ગયા વર્ષે કુલ ૨૬,૫૭૦ વ્યક્તિઓએ બીમારીને કારણે આત્મહત્યા કરી લીધી એ પૈકી ૧૬૧૪ વ્યક્તિઓ જ એવી હતી કે જે કેન્સર, એઇડ્સ કે પેરેલિસિસનો ભોગ બની હતી. એમાં પણ સ્ત્રીઓ કરતાં પુરુષ દર્દીઓની સંખ્યા બમણી હતી.

આત્મહત્યા કરવા માટેના એક જ કારણમાં સ્ત્રીઓ પુરુષ કરતાં આગળ છે. દહેજને કારણે આત્મહત્યાના ૩૨૩૯ કિસ્સાઓ નેશનલ ક્રાઇમ રેકોર્ડ બ્યુરોમાં નોંધાયા હતા. એમાંથી ૩૧૦૦ કિસ્સાઓ સ્ત્રીઓની આત્મહત્યાના હતા અને દહેજના ઝઘડાઓને કારણે ૧૩૯ પુરુષોએ આત્મહત્યા કરી હતી. અપરિણીત કે વિધવા સ્ત્રીઓ ગર્ભવતી બની જાય અને આત્મહત્યા કરી લે એવા કિસ્સાઓનું પ્રમાણ ૦.૧ ટકો જ છે. બળાત્કાર કે છેડતીને કારણે આત્મહત્યા કરનારી સ્ત્રીઓનું પ્રમાણ એનાથી બમણું એટલે કે ૦.૨ ટકા છે. બાળક ના થવાને કારણે આત્મહત્યા કરી લેનારી વ્યક્તિઓનું પ્રમાણ ૦.૫ ટકા છે, તો છૂટાછેડાને કારણે આત્મહત્યા કરનારી વ્યક્તિઓનું પ્રમાણ ૦.૩ ટકા છે. આ મામલે આત્મહત્યા કરનારી સ્ત્રીઓ અને પુરુષોની સંખ્યામાં બહુ તફાવત નથી. (૨૩૭ પુરુષો અને ૨૧૧ સ્ત્રીઓ) નજીકની વ્યક્તિના મૃત્યુના આઘાતથી આત્મહત્યા કરી લેનારી વ્યક્તિઓનું પ્રમાણ ૦.૭ ટકા છે અને આત્મહત્યાના આવા કિસ્સાઓમાં પણ સ્ત્રીઓ અને પુરુષોની સંખ્યામાં લાંબો ફરક નથી. (૪૬૨ પુરુષો અને ૪૩૪ સ્ત્રીઓ) લગ્ન ન થાય કે સગાઈ તૂટી જાય એવી ઘટનાઓમાં આત્મહત્યા કરી લેનારી વ્યક્તિઓનું પ્રમાણ ૦.૮ ટકા છે. એમાં પુરુષોની સંખ્યા સ્ત્રીઓથી બહુ વધુ નથી. (૫૮૬ પુરુષો અને ૫૩૩ સ્ત્રીઓ)

આડા સંબંધો અથવા આડા સંબંધોની શંકાને કારણે આત્મહત્યા કરી લેનારી વ્યક્તિઓની સંખ્યા એક ટકો છે. એમાં પણ આશ્ચર્યજનક રીતે સ્ત્રીઓ કરતાં પુરુષોની સંખ્યા વધુ છે. (૭૨૪ પુરુષો અને ૬૭૧ સ્ત્રીઓ) સમાજમાં આબરૂ જવાના ડરને કારણે અથવા ખરેખર પ્રતિષ્ઠા ખરડાવાને કારણે આપઘાત કરનારી વ્યક્તિઓની સંખ્યા ૦.૯ ટકા છે. એ મામલે પણ પુરુષો સ્ત્રીઓ કરતાં આગળ છે. (૬૯૧ પુરુષો અને ૪૬૯ સ્ત્રીઓ) ઓફિસ પોલિટિક્સ કે કરિયરમાં પ્રોબ્લેમને કારણે આત્મહત્યા કરનારાઓનું પ્રમાણ ૦.૯ ટકા છે. એમાંય પુરુષોની સંખ્યા સ્ત્રીઓથી અનેક ગણી વધુ છે. આવાં કારણોથી આત્મહત્યાના કિસ્સાઓ બને એમાં ૮૬.૬ ટકા કિસ્સાઓ પુરુષોના હોય છે. એ જ રીતે બેકારીને કારણે આત્મહત્યાના જેટલા કિસ્સાઓ (૧.૭ ટકા) બને છે એ પૈકી ૮૫.૬ ટકા કિસ્સાઓ પુરુષોની આત્મહત્યાના હોય છે અને પ્રેમમાં નિષ્ફળતાને કારણે આત્મહત્યાના ૩.૪ ટકા કિસ્સાઓમાં સ્ત્રીઓ કરતાં પુરુષોની સંખ્યા વધુ હોય છે. (૨૪૮૩ પુરુષો અને ૨૧૦૩ સ્ત્રીઓ) દેવાળું ફૂંકાઈ જાય કે બીજી કોઈ આર્થિક મુશ્કેલી ત્રાટકે ત્યારે આત્મહત્યા કરનારી વ્યક્તિઓમાં પણ પુરુષોની સંખ્યા વધુ હોય છે. આવા કિસ્સાઓમાં સ્ત્રીઓની સંખ્યા ૧૦.૨ ટકા અને પુરુષોની સંખ્યા ૮૯.૮ ટકા નોંધાઈ હતી. આત્મહત્યા કરનારાઓમાં સૌથી વધુ પ્રચલિત પદ્ધતિ ગળાફાંસો ખાઈ લેવાની છે અને બીજા નંબરે ઝેર પીને જીવન સફરનો અંત આણવાની રીત છે. ૨૦૧૨માં ૫૦,૦૬૨ વ્યક્તિઓએ (એટલે કે ૩૯ ટકા વ્યક્તિઓએ) ગળાફાંસો ખાઈને જીવન ટૂંકાવી લીધું, એમાં ૩૪,૬૩૧ પુરુષો અને ૧૫,૪૩૧ સ્ત્રીઓનો સમાવેશ થતો હતો. આત્મહત્યાના કિસ્સાઓમાં દક્ષિણનાં રાજ્યો વધુ પડતાં આગળ છે. ગયા વર્ષે તમિલનાડુ, આંધ્રપ્રદેશ,કર્ણાટક અને કેરલમાં દેશની કુલ આત્મહત્યાની ઘટનાઓ પૈકી ૩૮.૨ ટકા ઘટનાઓ નોંધાઈ હતી. તમિનાડુમાં આત્મહત્યાનું સૌથી વધુ પ્રમાણ (૧૨.૫ ટકા) છે. બીજા નંબરે ૧૧.૯ ટકા સાથે મહારાષ્ટ્ર આવે છે. પશ્ચિમ બંગાળ ૧૧ ટકા સાથે ત્રીજા નંબર પર હતું અને ૧૦.૫ ટકા સાથે આંધ્રપ્રદેશ ચોથા નંબર પર,૯.૪ ટકા સાથે કર્ણાટક પાંચમા નંબર પર અને ૬.૩ સાથે કેરલ છઠ્ઠા નંબર પર હતું. આઠમા નંબર પર ગુજરાત (૫.૨ ટકા) હતું. કેરલ જેવા ટચૂકડા રાજ્યમાં આત્મહત્યાની ઘટનાઓ કરતાં ગુજરાતમાં આત્મહત્યાની ઘટનાઓ ઓછી બને છે.   (બ્લેક એન્ડ વ્હાઇટ - આશુ પટેલ ,Sandesh - Leading Gujarati Daily)

3.0625
તમારા સૂચનો આપો

(જો ઉપરની માહિતી માટે તમારી કોઇ ટિપ્પણી/ સૂચનો હોય, તો અહીં જણાવવા વિનંતી)

Enter the word
Back to top