વહેંચો
Views
  • સ્થિતિ ફેરફાર કરવા માટે ખોલો

બાળ સંરક્ષણ અને કાયદો

જેની ચર્ચા થઈ તેવી તમામ શોષક અને ભેદ્ય પરિસ્થિતિઓમાં બાળકોને સંરક્ષિત રહેવાનો અધિકાર છે.શિક્ષક હોવાને કારણે તમારે આ મુદ્દાઓનો સામનો કરતા શીખવુ જરૂરી છે.પણ તે ત્યારે જ શક્ય છે જ્યારે તમે તમારી જાતને વાસ્તવિક સમસ્યાઓ અને જોખમોથી જેનો બાળકો સામનો કરે છે અને તેના ઉપાયોથી માહિતગાર કરશો જેઓ બાળકોના માટેના શ્રેષ્ઠ હિતોમાં પરિસ્થિતિને બદલવા માટે કાયદા અને નિતીમાં ઉપલબ્ધ છે બાળકને કાયદાકીય મદદ અને સંરક્ષણની જરૂર પડી શકે છે.બાળકને જ્યારે જરૂરિયાત હોય ત્યારે કાયદાકીય કાર્યવાહીનો અસ્વીકાર કરવો એ આપણી મોટેભાગે થતી સહુથી સામાન્ય ભૂલ છે.

તમારી જાતને પૂછો – નાપસંદગી કે પરિવાર/સમુદાય/સમાજ/શક્તિશાળી સભ્યો દ્વારા મળતા ઠપકાનો ભય એ સામાજીક ન્યાય કરતાં વધારે મહત્વપૂર્ણ બની ગયો છે?

2003માં, કર્નાલ જીલ્લાના ગામની પાંચ છોકરીઓએ બે સગીરોના લગ્ન હેઠળ થતા વેચાણને અટકાવ્યું હતું.એકવાર જો તેમણે લગ્ન અને ગર્ભિત વેચાણને અટકાવવાનું મન બનાવી લીધુ કે તેમની શાળાની શિક્ષકે કાયદાકીય કાર્યવાહી માટે આવશ્યક પગલા લેવામાં તેમની મદદ કરી હતી.સંભવિત વર અને વધુના પરિવારોથી,ગામના મુરબ્બીઓથી,સંપૂર્ણ સમુદાયથી પ્રચંડ વિરોધ થયો હતો.છોકરીઓને ધમકીઓ પણ મળી હતી અને તેમના પોતાના પરિવારોએ તેમને આ પગલા લેતા અટકાવી હતી. શરૂઆતમાં પોલીસ પણ મદદ કરવા અને ભૂલો કરનાર વ્યક્તિઓની નોંધ કરવા આગળ આવી નહોતી. જ્યારે બીજુ બધુ અસફળ રહ્યું ત્યારે શાળાના શિક્ષકે સ્થાનિક મિડીયા પાસેથી આના વિષે લખવા માટેની મદદ માંગી. છેવટે પોલીસ પર લગ્ન રોકવાનું દબાણ કરવામાં આવ્યું હતું અને તેણે અપરાધીઓની ધરપકડ કરી હતી. આ પાંચ છોકરીઓને તમામ સંભાવનાઓ વિરૂદ્ધ લડવા માટે અને અનુકરણીય હિંમત બતાવવા માટે રાષ્ટ્રીય વીરતા પુરસ્કાર મળ્યો હતો.આ કિસ્સામાં શિક્ષકની ભૂમિકા નિર્ણાયક હતી કારણકે તેમની મદદ વગર છોકરીઓ માટે સમુદાય પાસે આ કામ કરાવવું અશક્ય હતું. હકીકતમાં,શિક્ષકને તેમની કારકિર્દીનો જ નહી પણ પોતાના જીવનનું જોખમ હતું.બાળકના સંરક્ષણ માટે ન્યાય અને પ્રતિબદ્ધતા માટેની આ ખોજે તેમને આ કાર્ય કરવા દોર્યા હતા.

તમે પણ નિમ્નલિખિત પગલા લેવા દ્વારા કાયદાકીય કાર્યવાહીની પ્રક્રિયાને કદાચિત સરળ બનાવી શકો છો:

  • પોલીસ અથવા બાળ વિભાગને જાણ કરવી.
  • બાળ વિભાગ બાળકને સલાહ અને કાયદાકીય સેવા પ્રદાન કરે છે કે નહી તેની ખાતરી કરો.
  • સામુદાયિક સહાયને ગતિ આપવી
  • અંતિમ ઉપાય તરીકે પ્રેસને અહેવાલ આપવો
  • તમારા કાયદા જાણો

મૂળભૂત કાયદાઓ જાણવા અને તેઓ આપતા સંરક્ષણ અધિકારોને સમજવા આવશ્યક છે.તમે જો ઉપલબ્ધ અધિકારો અને કાયદાકીય સંરક્ષણને સમજતા હશો તો જ તમે બાળક કે તેના/તેણીના માતા-પિતા/સંરક્ષક કે સમુદાયને કાયદાકીય કાર્યવાહી માટે મનાવી શકશો. અમુક વખત પોલીસ/પ્રશાસન પણ મુશ્કેલ જોવા મળી શકે છે.તમારા કાયજાઓની જાણકારી તમને તેનો સારી રીતે સામનો કરવા માટે સમર્થ બનાવી શકે છે.

લિંગ – વૈકલ્પિક ગર્ભપાત, સ્ત્રી ભૃણ હત્યા અને શિશુ હત્યા

લિંગ વૈકલ્પિક ગર્ભપાતમાં જોડાયેલા વ્યક્તિઓ સામે કાયદેસર પગલા લેવા માટેનો કાયદો છે જન્મ-પૂર્વ નૈદાનિક તંત્ર કાયદો,1994(દુર્વ્યવહારનું નિયમન અને અટકાવ).

  • સ્ત્રી ભૃણ હત્યા તરફ દોરતા, ભૃણનું લિંગ નિર્ધારિત કરવા માટેના જન્મ-પૂર્વ નૈદાનિક તંત્રના દુરૂપયોગ અને જાહેરખબરને રોકે છે.
  • વિશિષ્ટ જનનીય અસાધારણતા કે વિકારોની ભાળ મેળવવા માટે જન્મ-પૂર્વ નૈદાનિક તંત્રના ઉપયોગને મંજૂરી આપે છે અને તેને નિયંત્રિત કરે છે અને આવા પ્રકારના તંત્રનો ઉપયોગ માત્ર અમુક નિશ્ચિત શરતો હેઠળ અને માત્ર પ્રમાણિત સંગઠનો દ્વારા જ માન્ય કરે છે.
  • કાયદામાં આપેલી જોગવાઈઓના ઉલ્લંઘન માટે તે સજા આપે છે.
  • કોઈપણ વ્યક્તિ દ્વારા કરવામાં આવેલી ફરિયાદને પ્રથમ યોગ્ય અધિકારીને ઉચિત કાર્યવાહી માટે ત્રીસ દિવસથી ઓછા દિવસની ન હોય તેવી નોટીસ સાથે અને ફરિયાદને કોર્ટ સુધી લઈ જવાના ઈરાદા સાથે આપવામાં આવે છે.

આ કાયદા સિવાય,ભારતીય પીનલ કોડ,1860થી નિમ્નલિખિત ધારાઓ પણ મહત્વની છે.

  • જ્યારે વ્યક્તિ દ્વારા મૃત્યુ થાય છે (ધારા 299 અને ધારા 300).
  • ગર્ભસ્થ સ્ત્રીનું સ્વૈચ્છાથી અજન્મા બાળકનો ગર્ભપાત કરવો(ધારા 312).
  • બાળકને જીવિત જન્મતું અટકાવવા માટે કે તેને જન્મ પછી મૃત્યુ પમાડવાના ઈરાદા સાથે કરેલું કાર્ય (ધારા 315).
  • અજન્મા બાળકનું મૃત્યુ નીપજાવવુ (ધારા 316).
  • 12 વર્ષથી નીચેના બાળકને વેચવું કે તેનો ત્યાગ કરવો (Section 317).
  • તેણીના/તેના શરીરનો ગુપ્ત રીતે નિકાલ કરવા દ્વારા બાળકના જન્મને છુપાવવું( ધારા 318).
આ અપરાધોની સજા તરીકે બે વર્ષ કે જીવનભરનો કારાવાસ,કે દંડ અથવા બન્ને આપવામાં આવે શકાય છે

બાળ લગ્ન

બાળ લગ્ન પ્રતિબંધ કાયદો, 1929 એ 21 વર્ષથી નીચેની ઉંમરના પુરૂષ અને 18 વર્ષથી નીચેની ઉંમરની સ્ત્રી તરીકે બાળકની મર્યાદા નક્કી કરે છે (ધારા 2(a)).

આ કાયદા હેઠળ કેટલાયે વ્યક્તિઓને બાળ લગ્નમાં સમાવિષ્ટ થવા માટે કે કામગીરી કરવા માટે કે સંમતિ આપવા માટે કે નિર્ધારિત કરવા માટે સજા કરી શકાય છે.તેઓ નિમ્નલિખિત મુજબ છે:

  • પુરૂષ જે બાળ લગ્ન નિર્ધારિત કરે છે જો તે 18 વર્ષ ઉપરનો અને 21 વર્ષની નીચેની ઉંમરનો હોય તો તેને સરળ કારાવાસની સજા કરવામાં આવશે જે 15 દિવસોની હોઈ શકે અથવા રૂ.1000નો દંડ અથવા બન્ને હોઈ શકે છે. (ધારા 3).
  • પુરૂષ જે બાળ લગ્ન નિર્ધારિત કરે છે જો તે 21 વર્ષની ઉપરનો હોય તો તેને 3 મહિના સુધીનો કારાવાસ અને દંડ કરવામાં આવી શકે છે. (ધારા 4).
  • વ્યક્તિ જે બાળ લગ્નમાં કામગીરી બજાવે છે અથવા તેનું સંચાલન કરે છે,અન્યથા જો તે કારણને સાબિત કરી શકે કે તે આને બાળ લગ્ન માનતો નહોતો,નહી તો તેને 3 મહિના સુધીનો કારાવાસ અને દંડ કરવામાં આવી શકે છે. (ધારા 5).
  • બાળકના માતા-પિતા કે સંરક્ષક જેઓ મંજૂરી આપે છે,ઉપેક્ષાપૂર્વક અસમર્થ છે,અથવા આવા પ્રકારના બાળ લગ્નોને પ્રોત્સાહિત કરવાનું કોઈપણ કાર્ય કરે છે તેમને સજા કરવામાં આવી શકે છે (ધારા 6).

શું બાળ લગ્નને અટકાવી શકાય છે?

બાળ લગ્ન પ્રતિબંધ કાયદો, 1929 હેઠળ બાળ લગ્નને અટકાવી શકાય છે જો કોઈ પોલીસને ફરિયાદ કરે કે આવા પ્રકારના લગ્ન ગોઠવાઈ રહ્યા છે કે થવા જઈ રહ્યા છે. ત્યારબાદ પોલીસ તેની તપાસ કરશે અને બાબતને ન્યાયાધીશ સુધી લઈ જશે. ન્યાયાધીશ પરીણામ આપી શકે છે જેને અધિકૃત આદેશ કહેવાય છે.આ લગ્ન અટકાવવાનો હુકમ છે,અને જો કોઈ કોર્ટના આદેશની અવગણના કરશે તો તેને 3 મહિના માટેના કારાવાસની સજા અથવા 1000 રૂ.નો દંડ કે બન્ને થઈ શકે છે.

બાળ લગ્ન ગંભીર સ્વરૂપ ધારણ કરે તે પહેલા તેને અટકાવવા જરૂરી છે કારણકે કાયદામાં પૂરી પાડેલી ઉંમર આવશ્યકતાઓના ઉલ્લંઘનમાં સંચાલિત કરવામાં આવેલા કોઈપણ લગ્ન,સ્વયંસંચાલિતપણે અયોગ્ય,વ્યર્થ કે રદબાતલ ઠરતા નથી.

બાળ મજૂરી

બાળ કાયદો(મજૂરીને ગીરો મૂકવી, 1933 ઘોષિત કરે છે કે 15 વર્ષથી નીચેના બાળકોની મજૂરીને માતા-પિતા કે સંરક્ષક દ્વારા વળતર અથવા બીજા પર્યાપ્ત વેતનો સિવાયના ફાયદાઓ માટે ગીરો મૂકવી એ ગેરકાયદેસર અને રદબાતલ છે. આવા પ્રકારના માતા-પિતા કે સંરક્ષકને તેમજ જેઓ મજૂરી ગીરો મૂકાયેલા બાળકોને નોકરી પર રાખે છે તેઓને સજા કરશે.

બંધવા મજૂરી તંત્ર (નાબૂદી) કાયદો, 1976 કરજની પરત ચુકવણી માટે વ્યક્તિને બળજબરૂપૂર્વક બંધવા મજૂરીમાં ધકેલવાની મનાઈ કરે છે.આ વ્યવસ્થા તમામ કરજકરારો અને બંધનોને નષ્ટ કરે છે.કોઈપણ નવા ગુલામી કરારની રચનાને આ કાયદો ફગાવે છે અને તમામ કરજોમાંથી બંધવા મજૂરોને જેના માટે તેમને બંધનયુક્ત રાખવામાં આવ્યા છે તેમાંથી મુક્ત કરે છે. બંધવા મજૂરી થાય તે માટેની વ્યક્તિને ફરજ પાડવી એ કાયદા હેઠળ સજાને પાત્ર છે. આમાં વડીલો અથવા પરિવારના સભ્યો જેઓ તેમના બાળકને બંધવા મજૂરી માટે ગીરો મૂકે છે તેમના માટેની સજાનો સમાવેશ થાય છે.

બાળ મજૂરી (પ્રતિબંધ અને નિયમન) કાયદો, 1986 એ 14 વર્ષની નીચેની ઉંમરના બાળકોને અમુક જોખમી પ્રક્રિયાઓમાં નોકરી કરવા માટેની મનાઈ કરે છે અને બીજી નિશ્ચિત બિનજોખમી પ્રક્રિયાઓમાં તેનું નિયમન કરે છે.

બાળ ગુનાખોરી ન્યાય (બાળકની સંભાળ અને સંરક્ષણ) કાયદો, 2000 ની ધારા 24 તે વ્યક્તિઓ માટે સજા પૂરી પાડે છે જેઓ બાળકને કોઈપણ જોખમી નોકરીમાં રાખે છે અથવા તેવી નોકરી મેળવી આપે છે,તેને/તેણીને બંધનયુક્ત રાખે છે અને સ્વ હેતુ માટે બાળકની કમાણીને રોકી રાખે છે.

બીજા મજૂરી કાયદાઓની યાદી જે બાળ મજૂરીનો નિષેધ કરે છે અને/અથવા બાળ મજૂરો માટેની શરતોનું નિયમન કરે છે અને જેનો ઉપયોગ નોકરીદાતાઓની નોંધ કરવા માટે ઉપયોગ થઈ શકે છે,તે નીચે મુજબ છે:

  • કારખાના કાયદો, 1948.
  • ખેતી મજૂરી કાયદો, 1951
  • ખાણ કાયદો, 1952
  • વેપારી જહાજ પરિવહન કાયદો, 1958
  • નવા શીખનાર માટેનો કાયદો, 1961
  • મોટર પરિવહન કામદાર કાયદો, 1961
  • બીડી અને સિગાર કામદાર (રોજગારની શરતો) કાયદો, 1966
  • W.B. દુકાનો અને સંસ્થાપન કાયદો, 1963

બળાત્કાર માટેની મહત્તમ સજા 7 વર્ષના કારાવાસની છે પણ જ્યારે છોકરી 12 વર્ષથી અંદરની ઉંમરની હોય અથવા બળાત્કારી સત્તાધિકારમાં હોય (હોસ્પીટલમાં, બાળ ગૃહોમાં, પોલીસ સ્ટેશન ઈત્યાદિમાં હોય.), સજા મોટી હોય છે.

જોકે કિશોર સાથેનો બળજબરીપૂર્વકનો સંભોગ એ બળાત્કાર છે,દેશનો IPC હેઠળનો બળાત્કાર કાયદો આને આવૃત કરતો નથી.જાતીય ત્રાસ અને છોકરાઓનો બીજા સ્વરૂપે કરવામાં આવતા દુરૂપયોગ માટે વિશિષ્ટ વિધાન નથી,પણ IPC ની ધારા 377 આને ‘બિનકુદરતી અપરાધો’.તરીકે સંબોધિત કરે છે.

બાળકનો ગેરકાયદેસર વેપાર

બાળકનો ગેરકાયદેસર વેપાર વિરુદ્ધના કિસ્સાઓનો વ્યવહાર કરવા નીચે મુજબનું કાયદાકીય માળખું ઉપલબ્ધ છે:

ભારતીય પીનલ કોડ 1860

  • અનૈતિક હેતુથી કરવામાં આવેલી ઠગાઈ, છેતરપિંડી,અનુચિત અટકાયત, ગુનાહિત ધમકી, સગીરો પાસે કામ કરાવવું,સગીરોને વેચવા અને ખરીદવાને IPC સજા કરે છે.

બાળ ગુનાખોરી ન્યાય (બાળકની સંભાળ અને સંરક્ષણ) કાયદો, 2000

  • આ કાયદો ગેરકાયદેસર વેચાયેલા બાળકોને સંભાળ અને સંરક્ષણની બાંયધરી આપે છે અને તેમના પરિવાર અને સમાજ સાથે પુન:સ્થાપન અને એકીકરણ કરવામાં મદદ કરે છે.
ગેરકાયદેસર વેપારના વિશિષ્ટ સ્વરૂપો અને પ્રયોજનોની નોંધ માટે વિશિષ્ટ અને સ્થાનિક કાયદાઓનો ઉપયોગ થઈ શકે છે જેમાં સમાવેશ થાય છે:
  • આંધ્ર પ્રદેશ દેવદાસીનો (અર્પણનો નિષેધ) કાયદો, 1988 અથવા કર્ણાટક દેવદાસી( અર્પણનો નિષેધ) કાયદો, 1982
  • બોમ્બે ભિક્ષાવૃતિનો અટકાવ કાયદો, 1959
  • બંધવા મજૂરી તંત્ર (નાબૂદી) કાયદો, 1976
  • બાળ મજૂરી મનાઈ અને નિયમન કાયદો, 1986
  • બાળ લગ્ન પ્રતિબંધ કાયદો, 1929
  • સંરક્ષક પદ અને વાલી કાયદો, 1890
  • હિંદુ અંગીકરણ અને નિર્વાહ કાયદો, 1956
  • અનૈતિક ગેરકાયદેસર વેપાર (અટકાવ) કાયદો, 1986
  • માહિતી તંત્ર કાયદો, 2000
  • નાર્કોટીક્સ ડ્રગ્સ અને સાયકોટ્રોફીક પદાર્થોમાં ગેરકાયદે વેચાણની મનાઈ કાયદો, 1988
  • અનુસૂચિત જાતિ અને અનુસૂચિત પ્રજાતિ (અત્યાચારોનો વિરોધ) કાયદો, 1989
  • માનવીય અંગોનો સંસ્થાપન કાયદો, 1994

HIV/AIDS

HIV પોઝીટીવ વ્યક્તિઓના અધિકારોના સંરક્ષણ માટે વિશિષ્ટ કાયદાઓ રજૂ કરવાની પ્રક્રિયામાં છે,ભારતીય બંધારણ તમામ નાગરિકોને અમુક મૂળભૂત કાયદાઓની બાંયધરી આપે છે અને જો વ્યક્તિ HIV પોઝીટીવ હોય તો તે સુયોજ્ય પડે છે.તે કાયદાઓ છે:

  • સૂચિત સંમતિનો અધિકાર
  • અંગતતાનો અધિકાર
  • ભેદભાવ સામેના અધિકાર
સૂચિત સંમતિનો અધિકાર

સંમતિ સ્વતંત્ર હોવી જોઈએ. તે જબરદસ્તી,ભૂલ,છેતરપિંડી,અનુચિત પ્રભુત્વ કે ખોટી રજૂઆત દ્વારા સંપાદિત ન થવી જોઈએ.

સંમતિની જાણ કરવી જરૂરી છે.આ ખાસ કરીને ડોક્ટર-દર્દીના સંબંધમાં મહત્વનું છે,ડૉક્ટર જેટલું વધારે જાણે છે અને તે સર્વ દર્દી દ્વારા વિશ્વાસમાં હોય છે.કોઈપણ ઔષધકીય પ્રક્રિયા પહેલા,ડૉક્ટરે દર્દીને સમાવિષ્ટ જોખમો અને ઉપલબ્ધ જોખમો વિશે જાણ કરવી જરૂરી છે જેથી કરીને પ્રક્રિયા કરવી કે નહિ તેનો સૂચિત નિર્ણય લઈ શકે.

HIVના અનુમાનો બીજી બધી બિમારીઓ કરતાં ખૂબ ભિન્ન હોય છે.તેથી જ HIVના પરીક્ષણમાં જેનું પરીક્ષણ કરવામાં આવી રહ્યું છે તેની વિશિષ્ટ અને સૂચિત સંમતિની આવશ્યકતા હોય છે.બીજા નૈદાનિક પરીક્ષણો માટેની સંમતિને HIV પરીક્ષણ માટે સૂચિત સંમતિ તરીકે લઈ શકાતી નથી.જો સૂચિત સંમતિ નહી લેવામાં આવી તો,સંબંધિત વ્યક્તિના અધિકારોનું ઉલ્લંધન થઈ શકે છે અને તે/તેણી ઉપચારની માંગણી કોર્ટમાં કરી શકે છે.

અંગતતાનો અધિકાર

જ્યારે કોઈ વ્યક્તિ પોતાને જેના પર વિશ્વાસ હોય તે/તેણીને ખાનગી કોઈ વાત કહે તો તેને અંગત માનવામાં આવે છે.આવી બાબતોની બીજી વ્યક્તિઓ સાથેની વહેંચણીને અંગતતાનો ભંગ માનવામાં આવે છે.

એક ડોક્ટરની પ્રાથમિક ફરજ દર્દી તરફની હોય છે અને તે/તેણીએ દર્દી દ્વારા જણાવેલી માહિતીની અંગતતાની જાળવણી કરવી જોઈએ. જો બનવાજોગે વ્યક્તિની અંગતતાનો ભંગ કર્યો અથવા ભંગ થયો,તો વ્યક્તિને કોર્ટમાં જવાનો અને નુકસાનોનો દાવો કરવાનો અધિકાર છે.

HIV/AIDS (PLWHAs) સાથે જીવતા લોકો ઘણીવાર તેમની HIV અવસ્થા જાહેર માહિતી ન બની જાય તે ડરથી તેમના અધિકારોનું સમર્થ કરવા માટે ભયભીત હોય છે.જોકે,તેઓ ‘ઓળખને ગુપ્ત રાખવી’ ના સાધનનો ઉપયોગ કરી શકે છે જેમાં વ્યક્તિ ઉપનામ(વાસ્તવિક નામ નહી) હેઠળ દાવો માંડી શકે છે. પરોપકારી વ્યુહરચના ખાતરી આપે છે કે PWLAs સામાજીક બહિષ્કાર અને ભેંદભાવના ડર વગર ન્યાયની માંગણી કરી શકે છે.

ભેદભાવ સામેનો અધિકાર

સમાન વ્યવહાર કરવા માટેનો અધિકાર એ મૂળભૂત અધિકાર છે.કાયદો પ્રદાન કરે છે વ્યક્તિનો લિંગ,ધર્મ,જાતિ,પંથ,વંશ કે જન્મ સ્થાન વગેરેના સામાજીક રીતે કે વ્યાવાસાયિક રીતે સરકાર દ્વારા ચલાવાતી કે સરકાર દ્વારા નિયંત્રિત સંસ્થા દ્વારા કોઈપણ આધાર પર ભેદભાવ કરી શકાતો નથી

જાહેર સ્વાસ્થય માટેનો અધિકાર એ પણ મૂળભૂત અધિકાર છે-કોઈ વસ્તુ જે રાજ્યે તમામ વ્યક્તિઓને તથાકથિત પૂરી પાડવી જોઈએ. ઔષધકીય સારવાર કે હોસ્પીટલમાં પ્રવેશ ઈચ્છતા HIV પોઝીટીવ વ્યક્તિઓનો અસ્વીકાર કરી શકાતો નથી.જો તેમની સારવાર આપવા માટે ઈનકાર કરવામાં આવે તો,તેઓ માટે કાયદામાં ઉપચાર છે.

તેજ રીતે, HIVવાળા વ્યક્તિને તે/તેણીનો રોજગાર ચિત્રપટમાંના પોઝીટીવ દરજ્જા કારણે ભેદભાવ કરી શકાતો નથી.આવા પ્રકારની પરિસ્થિતિમાં સમાપ્તિ એ વ્યક્તિને કાયદાકીય ભરપાઈની માંગણી કરવાની તક આપશે.

જે વ્યક્તિ HIV પોઝીટીવ છે પણ બીજાઓ માટે વાસ્તવિક જોખમ ઊભુ કર્યા વગર નોકરી ચાલુ રાખવા માટે સ્વસ્થ હોય તો તેનો નોકરીમાંથી અંત કરી શકાતો નથી.આ મે 1997માં બોમ્બે હાઈ કોર્ટ દ્વારા સંઘટિત કરવામાં આવ્યું છે

1992માં ભારત સરકાર,સ્વાસ્થય અને પરિવાર કલ્યાણ મંડળે,તમામ રાજ્ય સરકારોને PLWHAs માટે તમામ કેન્દ્રીય અને રાજ્ય સરકાર સ્વાસ્થય સંભાળ સંસ્થાઓમાં સારવાર અને સંભાળની અભેદભાવી પહોંચની ખાતરી આપવાની દોરવણી કરતું વહીવટી જાહેરનામું મોકલ્યુ છે.

શારીરિક દંડ

શાળાઓમાં શારીરિક દંડનો નિષેધ કરતું ભારતમાં કોઈ કેન્દ્રીય વિધાન નથી. જોકે, વિવિધ રાજ્યોએ તેનો નિષેધ કરવા નીતિઓ અને કાયદાઓ ઘડ્યા છે.

હાલમાં કેન્દ્રીય સરકાર બાળ દુર્વ્યવહાર પરના કાયદા પર કામ કરી રહી છે, જેમાં શારિરીક દંડને બાળ ગુનો માનવામાં આવ્યો છે.જ્યાં સુધી આ કાયદો અસ્તિત્વમાં ન આવે ત્યાં સુધી જે ઉપલબ્ધ કાયદાઓ છે તેનો ઉપયોગમાં આણી શકાય છે.

ભારતના રાજ્યો જેઓએ શારિરીક દંડનો નિષેધ કર્યો છે અથવા સમર્થન આપ્યું છે
રાજ્યો શારિરીક દંડ (નિષેધ અથવા સમર્થન) કાયદો/નીતિ
તામિલનાડુ નિષેધ “સુધારાત્મક” પગલા દરમિયાન માનસિક અને શારિરીક પીડાની સજા આપવાની મનાઈ કરતા તામિલનાડુ શિક્ષણ નિયમોના નિયમ 51માં સુધારા મારફતે જૂન 2003માં તામિલનાડુમાં શારિરીક દંડનો નિષેધ કરવામાં આવ્યો હતો.
ગોવા નિષેધ ગોવા બાળ કાયદો 2003 એ ગોવામાં શારિરીક દંડનો નિષેધ કરે છે.
પશ્ચિમ બંગાળ નિષેધ બંગાળની રાજ્ય શાળાઓમાંથી હકાલપટ્ટી ગેરકાયદેસર છે,કલકત્તા હાઈ કોર્ટમાં તાપસ ભાંજા(વકીલ) દ્વારા PIL ફાઈલ કરવામાં આવી હતી.
આંધ્ર પ્રદેશ (હૈદરાબાદ) નિષેધ બહાર પાડ્યો હતો. 2002ના નવા આદેશ મારફતે, આંધ્ર પ્રદેશની સરકારે શિક્ષણ નિયમો(1966)નો નિયમ 122માં સુધારો કરવા દ્વારા તમામ શિક્ષણાત્મક સંસ્થાઓમાં શારિરીક દંડ પર નિષેધ કર્યો હતો,જેના ઉલ્લંઘનની પીનલ કોડ હેઠળ કાર્યવાહી કરવામાં આવશે.
દિલ્હી નિષેધ અર્થપૂર્ણ શિક્ષણ માટે વડીલોદ્વારા ન્યાયાલયમાં અરજી કરવામાં આવી હતી.દિલ્હી શાળા શિક્ષણ કાયદો(1973) પાસે શારિરીક દંડ માટે જે જોગવાઈ હતી તેને દિલ્હી હાઈ કોર્ટ દ્વારા ફગાવી દેવામાં આવી હતી.ડિસેમ્બર 2000માં,દિલ્હી હાઈ કોર્ટે ઠરાવ કર્યો કે દિલ્હી શાળા શિક્ષણ કાયદો(1973)માં શારિરીક દંડ માટે કરવામાં આવેલી જોગવાઈઓ બાળકોના ગૌરવ માટે અમાનવીય અને અહિતકર છે.
ચંદીગઢ નિષેધ 990માં ચંદીગઢમાં શારિરીક દંડનો નિષેધ કરવામાં આવ્યો હતો.
હિમાચલ પ્રદેશ નિષેધ કરવાનો નિર્ણય લીધો છે શારિરીક દંડના કારણે એક બાળક અપંગ થયો તેવો અહેવાલ આવ્યા પછી રાજ્યે શાળાઓમાં શારિરીક દંડનો નિષેધ કરવાનો નિર્ણય કર્યો છે.

કૌટુંબિક હિંસા

દેશમાં કૌટુંબિક હિંસા માટે કોઈ કાયદો નથી.જોકે,2000નો બાળ ગુનાખોરી ન્યાય(બાળકોની સંભાળ અને સંરક્ષણ)કાયદાએ જે વ્યક્તિઓને આવા બાળકોની જવાબદારી છે અથવા વિશિષ્ટ અપરાધ તરીકે આવા બાળકો પર નિયંત્રણ છે તેમના દ્વારા બાળકો વિરુદ્ધની નિર્દયતાને માન્ય કરી છે.આ કાયદાની ધારા 23 બાળકોને પર થતી નિર્દયતા માટેની સજા પૂરી પાડે છે,જેમાં ઓચિંતો હિંસક હુમલો,સ્વૈરાચાર,પ્રદર્શન અથવા સ્વૈચ્છિક ઉપેક્ષાનો સમાવેશ થાય છે જે બાળકને માનસિક અને શારિરીક ત્રાસ આપી શકે છે.

જાતિ ભેદભાવ

ભારતીય બંધારણ ખાતરી આપે છે

  • કાયદા પહેલા સમાનતા અને કાયદાઓનું સમાન સંરક્ષણ દેશના પ્રત્યેક વ્યક્તિ માટે છે. (લેખ 14).
  • કુળ,જાતિ,લિંગ,વંશ,જન્મ સ્થળ કે રહેઠાણના આધારે થતા ભેદભાવનો નિષેધ છે. (લેખ 15).
  • કોઈપણ જાહેર રોજગારમાં કુળ,જાતિ,લિંગ કે જન્મ સ્થળના આધારે થતા ભેદભાવનો નિષેધ છે (લેખ 16).
  • ‘અસ્પૃશ્યતા’ને નાબૂદ કરે છે અને કોઈપણ રીતે જો ‘અસ્પૃશ્યતા’નું આચરણ કરવામાં આવશે તો તે સજાને પાત્ર છે (લેખ 17).

‘અસ્પૃશ્યતા’ના આચરણ અને તેના ઉપદેશ માટેની સજા પ્રદાન કરવા માટે અને તેની સાથે સંકળાયેલી કોઈપણ બાબતો માટે અસ્તિત્વમાં આવેલો પ્રથમ ભારતીય કાયદો ‘નાગરિક અધિકારોનું સંરક્ષણ કાયદો, 1955’ છે. અનુસૂચિત જાતિના લોકોને તેમના નામથી બોલાવવાને પણ આ કાયદા હેઠળ સજાને પાત્ર અપરાધ માનવામાં આવે છે,ઉદાહરણ તરીકે. ‘છામર’ને ‘છામર’ તરીકે બોલાવવું.

1989 માં, ભારત સરકારે અધિનિયમ કર્યો છે ‘અનુસૂચિત જાતિ અને અનુસૂચિત પ્રજાતિ(અત્યાચારોની મનાઈ)કાયદો’, જે અનુસૂચિત જાતિ અને અનુસૂચિત પ્રજાતિ પર બિનઅનુસૂચિત જાતિ અને બિનઅનુસૂચિત પ્રજાતિ દ્વારા ફટકારવામાં આવતા ભેદભાવ અને હિંસાના કૃત્યોના વિવિધ પ્રકારોને સજાપાત્ર અપરાધો તરીકે માન્ય કરે છે.આ કાયદા હેઠળ થતા અપરાધોનો ચુકાદો આપવા જિલ્લા સ્તરે વિશિષ્ટ કોર્ટોની સ્થાપના માટે પણ પૂરુ પાડે છે,વિશિષ્ટ કોર્ટોમાં આવતા કેસોને સંચાલિત કરવાના હેતુસર ખાસ સાર્વજનિક ફોજદારીની નિયુક્તિ અને રાજ્ય દ્વારા સામૂહિક દંડ ભારણ.

રસ્તા પરના અને ભાગેડુ બાળકો

બાળ ગુનાખોરી ન્યાય(બાળકોની સંભાળ અને સંરક્ષણ)કાયદો,2000

2000નો બાળ ગુનાખોરી ન્યાય(બાળકોની સંભાળ અને સંરક્ષણ)કાયદો “કિશોરો” અથવા “બાળકો” (જે વ્યક્તિ 18 વર્ષ પૂર્ણ ન કર્યા હોય તે) જેઓને

  • સંભાળ અને સુરક્ષાની આવશ્યકતા છે
  • કાયદાના સંઘર્ષમાં છે.તેઓને સંબોધિત કરે છે

સંભાળ અને સુરક્ષાની આવશ્યકતાવાળું બાળક:

2 (d) અનુસાર, “સંભાળ અને સંરક્ષણની આવશ્યકતાવાળું બાળક” એટલે બાળક.

  • જે ઘર વગરનું અથવા આજીવિકા વગરનું છે.
  • જેના માતા-પિતા કે સંરક્ષક બાળકની દેખરેખ રાખવા સમર્થ નથી.
  • જેઓ અનાથ છે અથવા જેમના માતા-પિતાઓ તેનો/તેણીનો ત્યાગ કર્યો છે અથવા જેઓ ગુમ થયેલ છે,ભાગેડુ બાળક અથવા પર્યાપ્ત તપાસ પછી પણ જેના માતા-પિતા મળી શક્યા નથી.
  • જેઓની સાથે જાતીય કે ગેરકાયદેસર પ્રવૃતિઓ માટે દુર્વ્યવહાર થયો છે,જુલમ ગુજારવામાં આવ્યું છે અથવા શોષણ કરવામાં આવ્યું છે અથવા જેઓ આવા પ્રકારના દુર્વ્યવહારો માટે ભેદ્ય છે.
  • જેઓ ડ્રગના વેપાર કે ગેરકાયદેસર વેપાર માટે ભેદ્ય છે.
  • જેઓ સાથે દુર્વ્યવહાર થયો છે અથવા જેઓ દુર્વ્યવહાર માટે ભેદ્ય છે.
  • જેઓ કોઈ સશસ્ત્ર લડાઈ,પ્રજા પ્રક્ષોભ અથવા કુદરતી આફતના શિકાર છે.

બાળ કલ્યાણ સમિતિ
  • કાયદા અનુસાર દરેક રાજ્ય સરકારે સંભાળ અને સંરક્ષણની આવશ્યકતાવાળા બાળકોની દેખરેખ,સંરક્ષણ,સારવાર,વિકાસ અને પુનર્વસવાટ માટે અને તેમની મૂળભૂત જરૂરિયાતો પ્રદાન કરવા માટે તેમજ તેમના માનવીય હકોના સંરક્ષણ માટેના કેસોના નિકાલ માટે દરેક જિલ્લા કે જિલ્લાના સમૂહો માટે,એક કે તેથી વધારે બાળ કલ્યાણ સમિતિની રચના કરવી જોઈએ.

સમિતી પહેલા નિર્માણ

સંભાળ અને સંરક્ષણની આવશ્યકતાવાળા કોઈપણ બાળકને વિશિષ્ટ બાળ ગુનાખોરી પોલીસ એકમ અથવા નિર્દિષ્ટ પોલીસ ઓફીસર;જાહેર સેવક;બાળ વિભાગ;રાજ્ય સરકાર દ્વારા માન્ય રજીસ્ટર્ડ સ્વયંસેવી સંગઠન,સામાજીક કાર્યકર અથવા રાજ્ય સરકાર દ્વારા અધિકૃત લોકહિતેષી નાગરિક,બાળકના પોતાના દ્વારા દ્વારા સમિતી પહેલા નિર્માણ કરી શકાય છે

બાળ કલ્યાણ સમિતિ બાળકને બાળ ગૃહમાં મોકલવાનો અને સામાજીક કાર્યકર અથા બાળ કલ્યાણ ઓફિસર દ્વારા ઝડપી તપાસ આરંભવાનો આદેશ આપી શકે છે.

તપાસ પૂર્ણ થયા પછી,જો સમિતિ એવો અભિપ્રાય આપે કે ઉપયુક્ત બાળકનો કોઈ પરિવાર કે તથા કથિત કોઈ આધાર નથી,તો તે જ્યાં સુધી તેના/તેણી માટે યોગ્ય પુનર્વસવાટ સ્થળ પ્રાપ્ત ન થાય ત્યાં સુધી અથવા જ્યાં સુધી તે/તેણી અઢાર વર્ષની ઉંમર પૂર્ણ ન કરે ત્યાં સુધી બાળકને બાળ ગૃહમાં કે આશ્રય ગૃહમાં રહેવાનું માન્ય કરી શકે છે.

કાયદાના સંઘર્ષમાં આવેલા બાળકો

“કાયદાના સંઘર્ષમાં આવેલો કિશોર” નો મતલબ કે ગુનો કરવાનો જેના પર આરોપ મૂકવામાં આવ્યો છે તેવો કિશોર.

બાળ ગુનાખોરી ન્યાય મંડળ

  • રાજ્ય સરકારે જીલ્લા માટે અથવા જીલ્લાના સમૂહો માટે કાયદાના અને જામીનની મંજૂરીના સંઘર્ષમાં આવેલા બાળકો અને આવા પ્રકારના બાળકોના સર્વોત્તમ હિતોના કેસોના નિકાલ માટે એક કે તેથી વધારે બાળ ગુનાખોરી ન્યાય મંડળોની રચના પણ કરવી જોઈએ.

અને પદાર્થોની હેરાફેરી

નાર્કોટીક્સ ડ્રગ્સ અને સાયકોટ્રોફીક પદાર્થ કાયદો, 1985

આ કાયદો કોઈપણ નાર્કોટીક ડ્રગ અથવા સાયકોટ્રોફીક પદાર્થના ઉત્પાદન,પરિવહન,વેચાણ અને ખરીદીને ગેરકાયદેસર ઘોષિત કરે છે,અને તેના વ્યસની/વેપાર કરનાર વ્યક્તિને સજાપાત્ર ઠેરવે છે. ગુનેગાર દ્વારા શસ્ત્ર કે શારિરીક બળનો ઉપયોગ અથવા ઉપયોગનો ભય,ગુનાઓ આચરવા માટે સગીરોનો ઉપયોગ,શિક્ષણાત્મક સંસ્થા કે સમાજ સેવા સુવિધામાં ગુનાઓનું આચરણ આ અમુક ઉચ્ચત્તમ સજાઓના કારણો છે.

નાર્કોટીક્સ ડ્રગ્સ અને સાયકોટ્રોફીક પદાર્થોના ગેરકાયદેસર વેપારનો નિષેધ કાયદો, 1988

આ કાયદા હેઠળ, જે લોકો બાળકોનો ડ્રગની હેરાફેરી માટે ઉપયોગ કરે છે તેઓની ગુનામાં સાગરિત અથવા કાવતરુ કરનાર તરીકે ધરપકડ કરવામાં આવે છે.

બાળ ગુનાખોરી ન્યાય (બાળકોની સંભાળ અને સંરક્ષણ) કાયદો, 2000

ધારા 2 (d) ડ્રગ દુર્વ્યવહાર કે ડ્રગની હેરાફેરીમાં સંડોવાઈ શકે અથા તેને ભેદ્ય બાળકોને ‘સંભાળ અને સંરક્ષણની આવશ્યકતાવાળા બાળકો.’ તરીકે નિર્ધારિત કરે છે.

બાળ ભિક્ષાવૃતિ

જ્યારે બાળકોને બળપૂર્વક ભિક્ષાવૃતિમાં ધકેલવામાં આવે છે અથવા તેના માટે ઉપયોગ થાય છે ત્યારે,નિમ્નલિખિત જોગવાઈઓનો ઉપયોગ કરી શકાય છે:

2000નો બાળ ગુનાખોરી ન્યાય કાયદો

કિશોર કે બાળકનો રોજગાર માટે અથવા ભિક્ષાવૃતિ માટેના ઉપયોગને વિશિષ્ટ અપરાધ તરીકે સજાપાત્ર માન્ય કરવામાં આવ્યો છે. (ધારા 24).

ખરેખરમાં બાળ ગુનાખોરી ન્યાયનો કાયદો ગેરકાયદેસર પ્રવૃતિઓ જેવી કે ‘સંભાળ અને સંરક્ષણની આવશ્યકતાવાળા બાળકો’ પાસે ભિક્ષાવૃતિ કરાવવા માટે બાળકોના દુર્વ્યવહાર,જુલમ કે શોષણને માન્ય કરે છે.

ભારતીય પીનલ કોડ

ભિક્ષાવૃતિ માટે સગીરોનું અપહરણ કરવું કે તેઓને અપંગ બનાવવા એ IPCની ધારા 363A હેઠળ સજાપાત્ર છે.

કિશોર અપરાધ અથવા કાયદાના સંઘર્ષમાં આવેલા બાળકો

જે બાળકો ગુનાઓ કરે છે તેઓને પુખ્તો માટે માપવામાં આવતી સજાઓની કઠોરતાથી બચાવવામાં આવે છે અને તેઓને બાળ ગુનાખોરી ન્યાય(બાળકોની સંભાળ અને સંરક્ષણ)કાયદા હેઠળ ગુનેગારો માનવા કરતા ‘કાયદાના સંઘર્ષમાં આવેલા બાળકો’ તરીકે માન્ય કરવામાં આવે છે.

આ કાયદા હેઠળ, કાયદાના સંઘર્ષમાં આવેલા દરેક કિશોરને જામીન માટેનો અધિકાર છે કારણકે જામીનની મંજૂરી ફરજીયાત છે,સિવાય કે જો તેમાં કિશોરનું હિત હોય અથવા તેના જીવનનો ભય ઊભો થતો હોય તો.

જેલમાં મોકલવાને બદલે,કાયદો સુધારાત્મક પગલા લે છે અને સલાહ અને ચેતવણી આપ્યા પછી દેખરેખ પર છુટકારો આપે છે અથવા,તેઓને વિશિષ્ટ ગૃહોની અટકાયતમાં મૂકવામાં આવે છે.

3.21875
રાજેશ્રી બારોટ Jan 28, 2016 03:41 PM

જે મહિલાઓ નોકરી કરે છે તેમના બાળકો માટે શું જોગવાઇ હોય છે. કાયદો નોકરી કરતી મહિલાઓના બાળકોને કઇ રીતે રક્ષણ આપે છે તે જણાવશો. તે માટેના જી.આર ક્યાં થી મળે.

તમારા સૂચનો આપો

(જો ઉપરની માહિતી માટે તમારી કોઇ ટિપ્પણી/ સૂચનો હોય, તો અહીં જણાવવા વિનંતી)

Enter the word
નેવીગેશન
Back to top