વહેંચો
Views
  • સ્થિતિ ફેરફાર કરવા માટે ખોલો

બાજરા

બાજરા વિશેની માહિતી આપવામાં આવેલ છે

ભારતમાં બાજરાનું વાવેતર ૭૩.૦ લાખ હેકટરમાં થાય છે જેમાંથી ૮૭.૪ લાખ ટન ઉત્પાદન મળે છે. ગુજરાતમાં સને ૨૦૧૨-૧૩ માં ૫.૯૯ લાખ હેકટરમાં બાજરાનું વાવેતર થયેલ જેમાંથી ૧૦.૪૫ લાખ ટન ઉત્પાદન મળેલ. ભારત દેશમાં બાજરાની ઉત્પાદકતા ૧૧૯૮ કિ.ગ્રા./હે અને ગુજરાત રાજયની બાજરાની ઉત્પાદકતા ૧૭૪૩ કિ.ગ્રા./હે છે. ગુજરાત રાજ્યમાં બનાસકાંઠા, ખેડા અને આણંદ જીલ્લા બાજરાના વાવેતરમાં મોખરાનું સ્થાન ધરાવે છે.

ગુજરાતમાં બાજરાની ખેતી ખરીફ તેમજ ઉનાળુ એમ બે ઋતુમાં થાય છે. જે પૈકી ખરીફ બાજરાની ખેતીમાં વર્ષ ૨૦૧૪-૧૫ માં થયેલ ખર્ચ અને આવક – જાવક પત્રક ૧,૨ અને ૩ માં આપવામાં  આવેલ છે.

પત્રક-૧ : ખરીફ બાજરાનું ખેતી ખર્ચ ( હેકટર દિઠ )

ક્રમ

વિગત

યુનિટ

જથ્થો

ખર્ચ $

કુલ ખર્ચના

(%)

મજુર

( ભાડાના )

માનવ દિન

૩૨

૫૪૮૧

૧૩.૬૫

બળદ

જોડી / દિંન

૨૮૫૦

૭.૦૯

બિયારણ

કિલો

૧૧૨૬

૨.૮૦

છાણિયુ ખાતર

ટન

૪૦૦૦

૪૨૨૭

૧૦.૫૨

રાસાયણીક ખાતર

 

 

૧૯૦૫

૪.૭૪

પિયત

 

 

૮૧૩

૨.૦૨

જંતુનાશક / રોગનાશક દવા

 

 

૨૧

૦.૦૫

પરચુરણ ખર્ચ

 

 

૫૮૭૬

૧૪.૬૩

ઘસારો

 

 

૫૪૯

૧.૩૭

૧૦

ચાલુ મુડીનું વ્યાજ

 

 

૯૧૪

૨.૨૮

૧૧

ખર્ચ – એ

 

 

૨૩૭૬૨

૫૯.૧૫

૧૨

પોતાની જમીનનું ભાડુ

 

 

૪૬૧૦

૧૧.૪૮

૧૩

સ્થાયી મુડીનું વ્યાજ

 

 

૬૮૧

૧.૬૯

૧૪

ખર્ચ – બી

 

 

૨૯૦૫૩

૭૨.૩૨

૧૫

મજુર

( ઘરના )

માનવ દીન

૩૮

૭૪૬૮

૧૮.૫૯

૧૬

ખર્ચ – સી૧

 

 

૩૬૫૨૧

૯૦.૯૧

૧૭

વ્યવ્સ્થાપન ખર્ચ

 

 

૩૬૫૨

૯.૦૯

૧૮

ખર્ચ – સી૨

 

 

૪૦૧૭૩

૧૦૦.૦૦

કુલ મજુર ( ૧ + ૧૫ )

માનવ દિન

૭૦

૧૨૯૪૯

૩૨.૨૪

 

પત્રક-૧ માં જણાવ્યા પ્રમાણે ખરીફ બાજરાની ખેતીમાં ખર્ચ-એ, ખર્ચ-બી, ખર્ચ-સી૧, અને ખર્ચ-સી૨ અનુક્રમે $૨૩૭૬૨, ૨૯૦૫૩, ૩૬૫૨૧ અને ૪૦૧૭૩ પ્રતિ હેકટર થયેલ જેમાં સૌથી વધુ ખર્ચ મજુર ( $ ૧૨૯૪૯ ), પોતાની જમીનનું ભાડુ ( $ ૪૬૧૦ ) અને છાણીયુ ખાતર ( $ ૪૨૨૭ ) નો સમાવેશ થાય છે.

પત્રક – ૨ : ખરીફ બાજરાની ખેતીમાં ઉત્પાદન અને આવક (હેકટર દીઠ)

મુખ્ય ઉત્પાદન

જથ્થો (કિવન્ટલ/હે)

૧૭.૨૬

ભાવ (કિવન્ટલ/હે)

૧૨૧૯

આવક

૨૧૦૩૨

ગૌણ ઉત્પાદન

જથ્થો (કિવન્ટલ/હે)

૨૭.૨૨

ભાવ (કિવન્ટલ / હે)

૨૬૨.૨૬

આવક

૭૧૪૯

કુલ આવક

( $ )

૨૮૧૭૯

 

પત્રક-૨ મુજબ બાજરાનું મુખ્ય ઉત્પાદન ( દાણા ) ૧૭.૨૬ કિવન્ટલ/હે અને ગૌણ ઉત્પાદન ૨૭.૨૨ કિવન્ટલ/હે મળેલ હતું. ખેડુતોને બાજરાનો સરેરાશ ભાવ ૧૨૧૯ $/કિવન્ટલ અને ગૌણ ઉત્પાદનનો ભાવ ૨૬૨ $/કવીન્ટલ મળેલ. આમ બાજરાની ખેતીમાં મુખ્ય આવક ૨૧૦૩૨ $/હેકટર અને ગૌણ ઉત્પાદનની આવક ૭૧૪૭ $/હેકટર મળીને કુલ આવક ૨૮૧૭૯ $/હેકટર થયેલ.

પત્રક – ૩ : ખરીફ બાજરાની ખેતીમાં ઉત્પાદન ખર્ચ ($/કિવન્ટલ) તથા આવક : જાવક ગુણોતર

વિગત

નફો (રૂપિયા)

ઉત્પાદન ખર્ચ (રૂપિયા/કિવન્ટલ)

આવક – ખર્ચનો ગુણોતર

ખર્ચ – એ

૪૪૧૭

૧૦૨૮

૧:૧.૧૯

ખર્ચ – બી

- ૮૭૪

૧૨૫૬

૧:૦.૯૭

ખર્ચ – સી૧

- ૮૩૪૨

૧૫૭૯

૧:૦.૭૭

ખર્ચ – સી૨

- ૧૧૯૯૪

૧૭૩૭

૧:૦.૭૦

 

પત્રક – 3 મુજબ કુલ આવક્માંથી ખર્ચ – એ બાદ કરતા નફો $ ૪૪૧૭ અને તમામ ખર્ચ એટલે કે ખર્ચ – સી૨ બાદ કરતા  $ ૧૧૯૯૪ પ્રતિ હેકટર ખોટ થયેલ. ખરીફ બાજરાની ખેતીમાં કિવન્ટલ દિઠ ઉત્પાદન ખર્ચ $ ૧૭૩૭ થયેલ તેની સામે સરેરાશ ભાવ ૧૨૧૯ $ / કિવન્ટલ મળેલ. આમ ખર્ચ કરતા ભાવ ઓછ મળેલ. આવક અને ખર્ચનો ગુણોત્તર કુલ ખર્ચ ( ખર્ચ – સી૨ ) સામે ૧:૦.૭૦ મળેલ એટલે કે ૧ $ ના ખર્ચ સામે ૩૦ પૈસા ખોટ થયેલ.

ઉનાળુ બાજરાની ખેતીમાં વર્ષ ૨૦૧૪-૧૫ માં થયેલ ખર્ચ નો આવક – જાવક પત્રક ૪,૫ અને ૬ માં આપવામાં આવેલ છે.

પત્રક – ૪ : ઉનાળુ બાજરાની ખેતી ખર્ચ ( હેકટર દીઠ )

ક્રમ

વિગત

યુનિટ

જથ્થો

ખર્ચ $

કુલ ખર્ચના

(%)

મજુર

( ભાડાના )

માનવ દિન

૫૦

૬૯૫૫

૧૫.૬૪

બળદ

જોડી / દિંન

૧૦૫૪

૨.૩૭

બિયારણ

કિલો

૮.૫૦

૧૮૦૦

૪.૦૫

છાણિયુ ખાતર

ટન

૨૪૭૮

૧૫૫૩

૩.૪૯

રાસાયણીક ખાતર

 

 

૨૭૫૧

૬.૧૯

પિયત

 

 

૮૫૮૬

૧૯.૩૧

જંતુનાશક / રોગનાશક દવા

 

 

૦.૦૦

પરચુરણ ખર્ચ

 

 

૪૬૨૧

૧૦.૩૯

ઘસારો

 

 

૩૯૪

૦.૮૯

૧૦

ચાલુ મુડીનું વ્યાજ

 

 

૧૧૦૯

૨.૪૯

૧૧

ખર્ચ – એ

 

 

૨૮૮૨૩

૬૪.૮૨

૧૨

પોતાની જમીનનું ભાડુ

 

 

૬૦૩૧

૧૩.૫૭

૧૩

સ્થાયી મુડીનું વ્યાજ

 

 

૪૫૪

૧.૦૨

૧૪

ખર્ચ – બી

 

 

૩૫૩૦૮

૭૯.૪૧

૧૫

મજુર

( ઘરના )

માનવ દીન

૪૨.૭૫

૫૧૧૪

૧૧.૫૦

૧૬

ખર્ચ – સી

 

 

૪૦૪૨૨

૯૦.૯૧

૧૭

વ્યવ્સ્થાપન ખર્ચ

 

 

૪૦૪૨

૯.૦૯

૧૮

ખર્ચ – સી

 

 

૪૪૪૬૪

૧૦૦.૦૦

કુલ મજુર ( ૧ + ૧૫ )

માનવ દિન

૯૨.૭૫

૧૨૦૬૯

૨૭.૧૪

પત્રક – ૪ માં જણાવ્યા પ્રમાણે ઉનાળુ બાજરાની ખેતીમાં ખર્ચ – એ, ખર્ચ – બી, ખર્ચ-સી૧ અને ખર્ચ-સી૨ અનુક્રમે $૨૮૮૨૩, $૩૫૩૦૮, $૪૦૪૨૨ અને ૪૪૪૬૪ પ્રતિ હેકટર થયેલ. જેમાં સૌથી વધુ ખર્ચ મજુર ( ૧૨૦૬૯ ) પોતાની જમીનનુ ભાડુ ( $૮૫૮૬ ) અને રાસાયણીક ખાતર ($૬૦૩૧) નો સમાવેશ થાય છે.

પત્રક – ૫ : ઉનાળુ બાજરાની ખેતીમાં ઉત્પાદન અને આવક (હેકટર દીઠ)

મુખ્ય ઉત્પાદન

જથ્થો

( કિવન્ટલ / હે )

૩૧.૭૭

ભાવ ( $ / કિવન્ટલ )

૧૧૬૨

આવક

૩૬૯૨૦

ગૌણ ઉત્પાદન

જથ્થો

( કિવન્ટલ / હે )

૫૨.૭૭

ભાવ

( $ / કિવન્ટલ )

૨૮૩.૨૧

આવક

૧૪૯૪૫

કુલ આવક

( $ )

૫૧૮૬૫

 

પત્રક – ૫ મુજબ ઉનાળુ બાજરાનું મુખ્ય ઉત્પાદન (દાણા) ૩૧.૭૭ કિવન્ટલ/હે મળેલ હતું. ખેડુતોને બાજરાનો સરેરાશ ભાવ ૧૧૬૨ $ / કિવન્ટલ અને ગૌણ ઉત્પાદનનો ભાવ ૨૮૩ $/કિવન્ટલ મળેલ. આમ ઉનાળુ બાજરાની ખેતીમાં મુખ્ય આવક ૩૬૯૨૦ $/હેકટર અને ગૌણ ઉત્પાદનની આવક ૧૪૯૪૫$/હેકટર મળીને કુલ આવક ૫૧૮૬૫ $/હેકટર થયેલ.

પત્રક – ૬ :  બાજરા (ઉનાળુ) ની ખેતીમાં ઉત્પાદન ખર્ચ ($/કિવન્ટલ) તથા આવક : જાવક ગુણોતર

વિગત

નફો ( રૂપિયા )

ઉત્પાદન ખર્ચ ( રૂપિયા / કિવન્ટલ )

આવક – ખર્ચનો ગુણોતર

ખર્ચ – એ

૨૩૦૪૩

૬૪૬

૧:૧.૮૦

ખર્ચ – બી

૧૬૫૫૮

૭૯૧

૧:૧.૪૭

ખર્ચ – સી૧

૧૧૪૪૪

૯૦૬

૧:૧.૨૮

ખર્ચ – સી૨

૭૪૦૧

૯૯૬

૧:૧.૧૭

 

 

પત્રક – ૬ મુજબ કુલ આવક્માંથી ખર્ચ – એ બાદ કરતા નફો $ ૨૩૦૪૩ અને તમામ ખર્ચ એટલે કે ખર્ચ – સી૨ બાદ કરતા ચોખ્ખો નફો $ ૭૪૦૧ પ્રતિ હેકટર થયેલ. ઉનાળુ બાજરાની ખેતીમાં કિવન્ટલ દિઠ ઉત્પાદન ખર્ચ $ ૯૯૬ થયેલ તેની સામે સરેરાશ ભાવ ૧૧૬૨ $ / કિવન્ટલ મળેલ. આમ ખર્ચ કરતા ભાવ વધુ મળેલ. આવક અને ખર્ચનો ગુણોત્તર કુલ ખર્ચ ( ખર્ચ – સી૨ ) સામે ૧:૧.૧૭ મળેલ એટલે કે ૧ $ ના ખર્ચ સામે ૧૭ પૈસા ચોખ્ખો નફો મળેલ.

સ્ત્રોત :ડો. એ. એસ. શેખ , પ્રો. રચના કુમારી બંસલ , ડો. વી. કે ગોંડલીયા , ડો. કે. એસ. જાદવ , ડૉ. એન. વી. સોની

-  કૃષિ અર્થશાસ્ત્ર વિભાગ , બં. અ. કૃષિ મહાવિધાલય, આણંદ કૃષિ યુનિવર્સિટી, આણંદ – ૩૮૮૧૧૦ ફોન : ( ૦૨૬૯૨ ) ૨૬૪૯૫૦

પ્રકાશક : વિસ્તરણ શિક્ષણ નિયામક , આણંદ કૃષિ યુનિવર્સિટી, આણંદ – ૩૮૮૧૧૦

ગુજરાતના મુખ્ય ખેતી પાકોનું અર્થકરણ , ઓક્ટોબર – ૨૦૧૬

કોલેજ ઓફ એગ્રીકલ્ચરલ ઇન્ફોર્મેશન ટેકનોલોજી, આણંદ – ૩૮૮૧૧૦

2.83333333333
તમારા સૂચનો આપો

(જો ઉપરની માહિતી માટે તમારી કોઇ ટિપ્પણી/ સૂચનો હોય, તો અહીં જણાવવા વિનંતી)

Enter the word
નેવીગેશન
Back to top